High Giftedness Wiki - Gebruikersbijdragen [nl]

Persoonlijk

2026-07-15T19:25:31Z

LindaBron: /* Persoonlijk: */

=== '''Welkom aan (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden of ouders van zeer hoogbegaafde kinderen''' ===
Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier lezen wat wij onder ‘[[Wat is zeer hoogbegaafdheid?|zeer hoge begaafdheid]]’ verstaan.

Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen van ons hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen. Ook bleek er behoefte aan ervaringsverhalen en aan onderlinge verbinding.

We zagen ook als knelpunt, dat er onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid, geen eensluidende mening is over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Die discussie is er onder zeer hoogbegaafden zelf niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

De beperkte en versnipperde kennis is voor (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden lastig, maar ook voor ouders van deze kinderen en voor professionals die met hoogbegaafden van alle leeftijden werken.

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

Zoek je een hulpverlener die zelf aangeeft kennis en ervaring te hebben op het gebied van zeer hoge begaafdheid, kijk dan op [[Coaches en andere hulpverleners]]

We werken ook aan het publiceren van ervaringsverhalen. Hieronder kunnen verhalen vallen van zeer hoogbegaafden zelf of van ouders over hun kinderen.

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

=== [[Persoonlijk]]: ===
* [[Zeer hoogbegaafden zelf]]
* [[Ouders van zeer hoogbegaafde kinderen]]
* [[Sociale ZHB groepen|Groepen en activiteiten voor zeer hoogbegaafden]]

Sociale ZHB groepen

2026-07-15T19:23:38Z

LindaBron: Toegevoegd van de sociale groepen

Onderstaande lijst geeft een overzicht van groepen zeer hoogbegaafden waarin activiteiten worden georganiseerd. Deze lijst is geverifieerd door middel van deelname van een van de teamleden van HGEG.
{| class="wikitable"
|+
!Naam
!Beschrijving
!Platform
!Contact
|-
|SamenUHB
|Bijeenkomsten in Zwolle voor een middag of gehele dag, wandelingen, ook speciale dagen voor jongeren.
|https://www.samenuhb.nl/
|info@samenuhb.nl
|-
|ZHB ont-moetingen Eindhoven (Whatsapp)
|Maandelijkse borrels in Eindhoven, onderdeel van de HB Eindhoven Whatsapp community
|Whatsapp chat groep
|
|-
|Stichting Hoogbegaafd - UHB community
|Aparte groepen voor volwassenen en kinderen
|Whatsapp chat groep
|https://stichtinghoogbegaafd.nl/community/uitzonderlijk-hoogbegaafd/
|-
|Zeer HB (Signal)
|Bij Zeer HB-Café Leiden spontaan onstane groep zonder formele leiding
|Signal chat groep
|Vraag bij deelname aan een Zeer HB-Café naar deze groep.
|}
Als je suggesties hebt, laat het ons weten via het contactformulier op de website. Er is geen garantie van honorering van verzoeken en de eerder genoemde verificatie is een vereiste.

English Professional

2026-07-04T15:30:17Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met '= Professional = === Welcome to professional readers === A warm welcome to this Wiki, which offers knowledge and information about high giftedness. Here you can read what we mean by “high giftedness.” This project arose out of deep concern. A number of people who are themselves (certainly or likely) highly gifted—some of whom also have highly gifted children—were increasingly coming across reports about highly gifted child…'

= Professional =

=== Welcome to professional readers ===
A warm welcome to this Wiki, which offers knowledge and information about high giftedness. Here you can read what we mean by “[[What is High giftedness|high giftedness]].”

This project arose out of deep concern. A number of people who are themselves (certainly or likely) highly gifted—some of whom also have highly gifted children—were increasingly coming across reports about highly gifted children who were staying home from school, children who had (quite often) been rejected by various schools. These reports appeared on LinkedIn and/or in (regional) newspapers. They touched us personally, and some of us also had a professional interest in the matter. Knowledge and information about high giftedness are scattered, and reliable information is scarce. Thus, in late 2024, the initiative was launched to compile knowledge and information about high giftedness and make it available to others.

Among professionals working in the field of giftedness, there is no consensus on whether separate subgroups within the gifted population should be recognized. This discussion does not exist among the highly gifted themselves. They consider this distinction to be of great importance—not because it involves a number (IQ score), but because it relates to self-image and identity.

The limited and fragmented knowledge is challenging for (presumably) gifted individuals, as well as for the parents of these children and for professionals who work with gifted individuals of all ages.

We have gathered as much knowledge as possible and are now making it available through this Wiki. One limitation is that some of the academic articles are behind a paywall. We can only provide summaries of those articles. In addition to the available literature, we have also asked people to write articles specifically for this Wiki. These articles may be shared with proper attribution.

We also received questions from individuals with high giftedness about how to find suitable support professionals. This has proven difficult, as professionals working for gifted individuals do not always recognize high giftedness. Some individuals from our network of highly gifted people are already listed in our directory of professional support providers. If you are a professional with knowledge and experience regarding high giftedness and would like to be added to that list, please sign up here: support provider registration [link will follow]

It is important to us that there is a dynamic exchange of ideas and that more people contribute to this effort. To ensure quality, we have an editorial team. The editors of this Wiki warmly invite readers to provide feedback. If you’d like to offer suggestions or contribute something yourself, please comment here: [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

=== Professionals: ===
[[Education and counseling]]

[[Coaches en andere hulpverleners|Coaches and other support professionals]]

[[Researchers]]

What is High giftedness

2026-07-04T15:27:37Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met ' = What is High giftedness (HG) = == Short summary == High giftedness (often referred to as IQ 145+ /+3 standarddeviation) is seen in much literature as more than just a higher score on a test. It is a rare group with its own profile of thinking, learning and experiencing. Labels are a tool, not a complete description of a person.1 == Definition and delimitation == In English scources, levels are often menti…'

= What is High giftedness (HG) =

== Short summary ==
High giftedness (often referred to as IQ 145+ /+3 standarddeviation) is seen in much literature as more than just a higher score on a test. It is a rare group with its own profile of thinking, learning and experiencing. Labels are a tool, not a complete description of a person.[[Wat is zeer hoogbegaafdheid?#bron-1|1]]

== Definition and delimitation ==
In English scources, levels are often mentioned as highly gifted, exceptionally gifted en profoundly gifted. The boundairies vary by source, but a practical demarcation for highly gifted is IQ 145+ or comparable functioning.[[Wat is zeer hoogbegaafdheid?#bron-2|2]]

Note: IQ is an approximation and is subject to ceiling effects, especially at the highest scores. Diagnosis therefore always requires context, observations and and multiple scources of information. [[Wat is zeer hoogbegaafdheid?#bron-3|3]]

== How rare is it? ==
Estimates of prevalence vary and depend on the definition and measurement method. Schattingen van prevalentie lopen uiteen en hangen af van definitie en meetmethode. In practice: the higher the level, the smaller the group. This has consequences for finding peers and appropriate education.[[Wat is zeer hoogbegaafdheid?#bron-4|4]]

== Frequently used terms ==

* Gifted: often around IQ 130+, 2 SD (standard deviation)
* Highly Gifted: often around IQ 145, 3 SD
* Exceptionelly gifted: often around IQ 160+, 4SD
* Profoundly gifted: often around IQ 175

== Practical implications ==
At HG we see more often:

* Strong need for complexity and depth
* Learn faster or differently (not only faster)
* High sensitivity to mismatch with environment (school, peers)

== See also ==

* Thinking differently in terms of quality
* Asynchronous development
* Diagnostics and testing

== Sources ==

# [https://www.davidsongifted.org/gifted-blog/understanding-giftedness-levels/ Guide to Understanding Giftedness (Davidson Institute)]
# [https://deborahruf.substack.com/p/ruf-estimates-of-levels-of-giftedness Ruf Estimates of Levels of Giftedness]
# [https://www.desteven.nl/persoonlijke-ontwikkeling/hoogbegaafd-coaching/hoogbegaafdheid Hoogbegaafd of hoog intelligent vaststellen: hoe test je dat?] [https://www.desteven.nl/persoonlijke-ontwikkeling/hoogbegaafd-coaching/hoogbegaafdheid (Dutch)]
# [https://www.gutenberg.org/cache/epub/47403/pg47403-images.html Children Above 180 IQ (Hollingworth)]

English Personal

2026-07-04T14:58:23Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met '= Personal = Welcome to (presumably) highly gifted individuals or parents of highly gifted children. A warm welcome to this Wiki, which offers knowledge and information about high giftedness. Here you can read what we mean by “high giftedness.” This project arose out of deep concern. A number of people who are themselves (certainly or likely) highly gifted—some of whom also have highly gifted children—were increasingly com…'

= Personal =
Welcome to (presumably) highly gifted individuals or parents of highly gifted children.

A warm welcome to this Wiki, which offers knowledge and information about high giftedness. Here you can read what we mean by “[[What is High giftedness|high giftedness]].”

This project arose out of deep concern. A number of people who are themselves (certainly or likely) highly gifted—some of whom also have highly gifted children—were increasingly coming across reports about highly gifted children who were staying home from school, children who had (quite often) been rejected by various schools. These reports appeared on LinkedIn and/or in (regional) newspapers. These reports touched us personally, and some of us also had a professional interest. Knowledge and information about very high giftedness are fragmented, and reliable information is scarce. Thus, at the end of 2024, the initiative arose to compile knowledge and information about very high giftedness and make it available to others. There also appeared to be a need for personal stories and for mutual connection.

We also identified a key issue: among professionals working in the field of giftedness, there is no consensus on whether, within the group of gifted individuals, attention should be given to distinct subgroups. This discussion does not exist among the highly gifted themselves. They consider this distinction to be of great importance. Not because it involves a number (IQ score), but because it relates to self-image and identity.

The limited and fragmented knowledge poses challenges for (presumably) highly gifted individuals, as well as for the parents of these children and for professionals who work with gifted individuals of all ages.

We have gathered as much knowledge as possible and are now making that knowledge available through this Wiki. One limitation is that some of the academic articles are behind a paywall. We can only provide a summary of those. In addition to available literature, we have also asked people to write articles specifically for this Wiki. These articles may be shared with proper reference (mentioning this website).

If you’re looking for a professional who indicates to have knowledge and experience in the field of very high giftedness, please check out [[Coaches en andere hulpverleners|Coaches and Other Professionals]] [link].

We’re also working on publishing personal stories. These may include stories from highly gifted individuals themselves or from parents about their children.

It is important to us that there is a dynamic exchange and that more people contribute to this Wiki. To ensure quality, we have an editorial team. The editors of this Wiki warmly invite readers to provide feedback. If you’d like to offer suggestions or contribute something yourself, please comment here: highgiftedness.org

=== Personal: ===
[[Highly gifted individuals themselves]]

[[Parents of highly gifted children]]

Coaches en andere hulpverleners

2026-07-04T14:56:56Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met 'In progress'

In progress

English Wiki

2026-07-04T14:49:29Z

LindaBron:

MAIN PAGE

Welcome to this wiki, which is dedicated to gathering all information and knowledge about high giftedness at all stages of life.

== Target Audiences ==
The target audiences are individuals with a personal interest and those with a professional interest.

[[English Personal|Personal]]

[[English Professional|Professional]]

== Want to know more? ==
Sources:

[[Literatuurlijst|Bibliography]]

[[English Articles|Articles]] (Here you’ll find articles written specifically for us, as well as articles with a brief discussion or summary)

About the High Giftedness Expertise Group (HGEG):

[https://highgiftedness.org/organisation/ Who We Are]

[[English Mission and Vision|Mission and Vision]]

Literatuurlijst

2026-07-03T08:40:35Z

LindaBron: /* Literatuurlijst */

= Literatuurlijst =

Deze literatuurlijst is zo zorgvuldig mogelijk samengesteld door o.a. Noks Nauta. Mis je een boek, artikel of andere bron in deze literatuurlijst? We ontvangen graag suggesties voor aanvullingen. Je kunt je tip delen via het contactformulier op de website: [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

Voor een interactieve versie van deze lijst met ook meer opties zoals URLs, zie [https://www.zotero.org/groups/5791832/high_giftedness/library Zotero library].

{|
|-
! Item Type
! Publication Year
! Author
! Title
|-
| book
| 1978
| Goertzel, Mildred George
| Three Hundred Eminent Personalities: A Psychosocial Analysis of the Famous (Jossey-Bass Higher Education Series/Jossey-Bass Social and Behavioral scienCe Series)
|-
| journalArticle
| 1985
| Kline, Bruce E.; Meckstroth, Elizabeth A.
| Understanding and encouraging the exceptionally gifted
|-
| blogPost
| 1987
| Towers, Grady M.
| The Outsiders
|-
| book
| 1990
| Howe, M.J.A.
| The origins of exceptional abilities
|-
| book
| 1993
| Gross, M.U.
| Nurturing the talents of exceptionally gifted individuals
|-
| journalArticle
| 1994
| Lovecky, Deirdre V.
| Exceptionally gifted children: Different minds
|-
| journalArticle
| 1995
| Leal, Dorothy; Kearney, Cassidy; Kearney, Kevin
| The World's Youngest University Graduate: Examining the Unusual Characteristics of Profoundly Gifted Children
|-
| journalArticle
| 1997
| Winner, Ellen
| Exceptionally high intelligence and schooling.
|-
| thesis
| 1998
| Ruf, Deborah L.
| Environmental, familial, and personal factors that affect the self-actualization of highly gifted adults Case studies
|-
| blogPost
| 2000
| Gross, Miraca U.M.
| Exceptionally and Profoundly Gifted Students: An Underserved Population
|-
| journalArticle
| 2001
| Lubinski, David; Webb, Rose Mary; Morelock, Martha J.; Benbow, Camilla Persson
| Top 1 in 10,000: A 10-year follow-up of the profoundly gifted.
|-
| book
| 2004
| Goertzel, Victor; Goertzel, Mildred George; Goertzel, Ted George; Hansen, Ariel
| Cradles of Eminence: Childhoods of More Than 700 Famous Men and Women
|-
| book
| 2005
| Gross, Miraca U.
| Exceptionally gifted children
|-
| journalArticle
| 2006
| Grobman, Jerald
| Underachievement in Exceptionally Gifted Adolescents and Young Adults: A Psychiatrist's View
|-
| journalArticle
| 2006
| Gross, Miraca U. M.
| Exceptionally Gifted Children: Long-Term Outcomes of Academic Acceleration and Nonacceleration
|-
| journalArticle
| 2007
| Guldemond, Henk; Bosker, Roel; Kuyper, Hans; Van Der Werf, Greetje
| Do Highly Gifted Students Really Have Problems?
|-
| journalArticle
| 2008
| Howard, Robert W.
| Linking extreme precocity and adult eminence: a study of eight prodigies at international chess
|-
| journalArticle
| 2009
| Ferriman, Kimberley; Lubinski, David; Benbow, Camilla P.
| Work preferences, life values, and personal views of top math/science graduate students and the profoundly gifted: Developmental changes and gender differences during emerging adulthood and parenthood.
|-
| journalArticle
| 2009
| Benito Mate, Yolanda
| What are Extraordinary Gifted Children Like (Equal to or above 189 IQ)? a Study of 10 Cases
|-
| book
| 2009
| Gross, M.U.M.
| Highly gifted young people: Development from childhood to adulthood
|-
| journalArticle
| 2009
| Grobman, Jerald
| A Psychodynamic Psychotherapy Approach to the Emotional Problems of Exceptionally and Profoundly Gifted Adolescents and Adults: A Psychiatrist's Experience
|-
| book
| 2014
| Hollingworth, Leta Stetter
| Children Above 180 IQ Stanford-Binet: Origin and Development by Hollingworth
|-
| bookSection
| 2014
| Winner, Ellen
| Child Prodigies and Adult Genius: A Weak Link
|-
| journalArticle
| 2016
| Makel, Matthew C.; Kell, Harrison J.; Lubinski, David; Putallaz, Martha; Benbow, Camilla P.
| When Lightning Strikes Twice: Profoundly Gifted, Profoundly Accomplished
|-
| thesis
| 2016
| Kopelman, Clark Ivan
| Summum bonum: investigating global life satisfaction in a sample of profoundly gifted students
|-
| journalArticle
| 2016
| Clynes, Tom
| How to raise a genius: lessons from a 45-year study of super-smart children
|-
| journalArticle
| 2017
| Wigtil, Clifton J.; White, Willard L.
| Children Above 180 IQ Stanford-Binet: A Seventy-Five Year Follow-Up
|-
| thesis
| 2017
| Winter, Tracy C
| Being Seen
|-
| journalArticle
| 2017
| Farrelly, Colleen
| Understanding the Profoundly Gifted
|-
| journalArticle
| 2017
| Baroff, Caren J.
| In Search of the Holy Grail, Living in Neverland: An Autoethnographic Perspective of the Social Consequences of Imagination and Story of the Gifted Human
|-
| journalArticle
| 2018
| Tolan, Stephanie S
| The value and importance of mindfulness for the highly to profoundly gifted child
|-
| journalArticle
| 2019
| Weerdenburg, M.W.C. van; Emans, B.S.; Kabki, M.; Poelman, M.N.
| De uitstroom van het Centrum voor Creatief Leren (CCL): Met vallen en opstaan: Een retrospectief verkennend onderzoek
|-
| blogPost
| 2019
| Nauta, Noks
| 145+, zeer hoogbegaafd, wat is dat dan?
|-
| blogPost
| 2019
| Nauta, Noks
| 145+, er is behoefte aan aandacht, hoe nu verder?
|-
| thesis
| 2020
| Soto Harrison, Marisa
| Underachieving Profoundly Gifted Adolescents
|-
| book
| 2020
| De Wit, Els
| Slapende leeuwen: Uitzonderlijk hoogbegaafd. Is dat nu écht zo anders?: Uitzonderlijke hoogbegaafdheid. Is dat nu écht zo anders?
|-
| journalArticle
| 2020
| Wood, Vanessa R; Laycraft, Krystyna C
| How Can We Better Understand, Identify, and Support Highly Gifted and Profoundly Gifted Students? A Literature Review of the Psychological Development of Highly-Profoundly Gifted Individuals and Overexcitabilities
|-
| magazineArticle
| 2020
| Harvey Sallin, Jennifer
| High & Profound Giftedness
|-
| book
| 2020
| Brackmann, Andrea
| Extrem begabt: die Persönlichkeitsstruktur von Höchstbegabten und Genies
|-
| book
| 2021
| Corten, Frans
| Exceptional Talent A Guide for the Gifted, the Inventors and Other Birds of a Rare Feather Exceptional Talent A Guide for the Gifted, the Inventors and Other Birds of a Rare Feather
|-
| thesis
| 2021
| Clark, Christine
| The Importance of Art for Twice Exceptional Adults: A Kamilleon Case Study
|-
| bookSection
| 2022
| Jackson, P. Susan
| Evidence of Transformational Giftedness in the Profoundly Gifted When We Use the "Integral Practice the Gifted™" Model
|-
| magazineArticle
| 2022
| Emans, B; Visschedijk; Van Balen, N
| De klas moet de hemel zijn en je tweede huis
|-
| journalArticle
| 2023
| Frumau-van Pinxten, W. L.; Derksen, J. J. L.; Peters, W. A. M.
| The Psychological World of Highly Gifted Young Adults: a Follow-up Study
|-
| blogPost
| 2024
| Nauta, Noks; Post, Mirja
| Zeer hoogbegaafde studenten
|-
| book
| 2024
| Ruf, Deborah L.
| The 5 Levels of Gifted Children Grown Up: What They Tell Us
|-
| blogPost
| 2024
| Nauta, Noks; Post, Mirja
| Reactie op 'Hyperhoogbegaafden, een aparte begaafdheidsgroep?'
|-
| journalArticle
| 2024
| Wood, Vanessa Reineke; Bouchard, Lorraine; De Wit, Els; Martinson, S. Pickett; Van Petegem, Peter
| Prevalence of Emotional, Intellectual, Imaginational, Psychomotor, and Sensual Overexcitabilities in Highly and Profoundly Gifted Children and Adolescents: A Mixed-Methods Study of Development and Developmental Potential
|-
| blogPost
| 2024
| ten Cate, Annet; Mathijssen, Sven
| Hyperhoogbegaafden: een aparte begaafdheidsgroep?
|-
| journalArticle
| 2024
| Post, Mirja; Nauta, Noks
| Different needs in +2SD and +3SD IQ?
|-
| thesis
| 2025
| Hrckova, Irena
| Where Words Fail and the Struggle for Expression Begins, There Dwells Depth
|-
| document
| 2025
| IHBV
| Living as a highly gifted person
|-
| document
| 2025
| IHBV
| Leven als zeer hoogbegaafde
|-
| document
| 2025
| IHBV
| Leben als Höchstbegabter
|-
| journalArticle
| 2025
| Noreen, Gabriella D.; Lubinski, David; Benbow, Camilla P.
| In Their Own Voice: Educational Perspectives From Intellectually Precocious Youth as Adults
|-
| book
| 2025
| Wood, Vanessa; De Wit, Els
| Highly-Profoundly Gifted Universal Understandings and Holistic Approaches
|-
| encyclopediaArticle
|
| IHBV
| Zeer HB
|-
| blogPost
|
|
| Triple Nine Society
|-
| blogPost
|
|
| ISPE
|-
| podcast
|
| Hofland, Marije
| Het (extreem) versnellen van hoogbegaafde leerlingen; in gesprek met Leonieke Boogaard
|-
| journalArticle
|
| Burger-Veltmeijer, Agnes; Minnaert, Alexander
| Differentiaaldiagnostiek bij hoogbegaafdheid en een DSM-classificatie
|-
|podcast
|2026
|De Langhe, Heidi; Nauto, Noks
|#12: "𝐈𝐭'𝐬 𝐒𝐭𝐢𝐥𝐥 𝐚 𝐓𝐚𝐛𝐨𝐨" — 10 𝐓𝐡𝐢𝐧𝐠𝐬 𝐭𝐨 𝐊𝐧𝐨𝐰 𝐀𝐛𝐨𝐮𝐭 𝐇𝐢𝐠𝐡 𝐆𝐢𝐟𝐭𝐞𝐝𝐧𝐞𝐬𝐬 (𝐈𝐐 145+), 𝐚𝐧𝐝 𝐓𝐡𝐞 𝐇𝐢𝐠𝐡𝐥𝐲 𝐆𝐢𝐟𝐭𝐞𝐝 𝐏𝐞𝐫𝐬𝐨𝐧'𝐬 𝐃𝐫𝐢𝐯𝐞𝐫'𝐬 𝐋𝐢𝐜𝐞𝐧𝐬𝐞
|}

Literatuurlijst

2026-07-03T08:40:06Z

LindaBron: /* Literatuurlijst */

= Literatuurlijst =

Deze literatuurlijst is zo zorgvuldig mogelijk samengesteld door o.a. Noks Nauta. Mis je een boek, artikel of andere bron in deze literatuurlijst? We ontvangen graag suggesties voor aanvullingen. Je kunt je tip delen via het contactformulier op de website: [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

Voor een interactieve versie van deze lijst met ook meer opties zoals URLs, zie [https://www.zotero.org/groups/5791832/high_giftedness/library Zotero library].

{|
|-
! Item Type
! Publication Year
! Author
! Title
|-
| book
| 1978
| Goertzel, Mildred George
| Three Hundred Eminent Personalities: A Psychosocial Analysis of the Famous (Jossey-Bass Higher Education Series/Jossey-Bass Social and Behavioral scienCe Series)
|-
| journalArticle
| 1985
| Kline, Bruce E.; Meckstroth, Elizabeth A.
| Understanding and encouraging the exceptionally gifted
|-
| blogPost
| 1987
| Towers, Grady M.
| The Outsiders
|-
| book
| 1990
| Howe, M.J.A.
| The origins of exceptional abilities
|-
| book
| 1993
| Gross, M.U.
| Nurturing the talents of exceptionally gifted individuals
|-
| journalArticle
| 1994
| Lovecky, Deirdre V.
| Exceptionally gifted children: Different minds
|-
| journalArticle
| 1995
| Leal, Dorothy; Kearney, Cassidy; Kearney, Kevin
| The World's Youngest University Graduate: Examining the Unusual Characteristics of Profoundly Gifted Children
|-
| journalArticle
| 1997
| Winner, Ellen
| Exceptionally high intelligence and schooling.
|-
| thesis
| 1998
| Ruf, Deborah L.
| Environmental, familial, and personal factors that affect the self-actualization of highly gifted adults Case studies
|-
| blogPost
| 2000
| Gross, Miraca U.M.
| Exceptionally and Profoundly Gifted Students: An Underserved Population
|-
| journalArticle
| 2001
| Lubinski, David; Webb, Rose Mary; Morelock, Martha J.; Benbow, Camilla Persson
| Top 1 in 10,000: A 10-year follow-up of the profoundly gifted.
|-
| book
| 2004
| Goertzel, Victor; Goertzel, Mildred George; Goertzel, Ted George; Hansen, Ariel
| Cradles of Eminence: Childhoods of More Than 700 Famous Men and Women
|-
| book
| 2005
| Gross, Miraca U.
| Exceptionally gifted children
|-
| journalArticle
| 2006
| Grobman, Jerald
| Underachievement in Exceptionally Gifted Adolescents and Young Adults: A Psychiatrist's View
|-
| journalArticle
| 2006
| Gross, Miraca U. M.
| Exceptionally Gifted Children: Long-Term Outcomes of Academic Acceleration and Nonacceleration
|-
| journalArticle
| 2007
| Guldemond, Henk; Bosker, Roel; Kuyper, Hans; Van Der Werf, Greetje
| Do Highly Gifted Students Really Have Problems?
|-
| journalArticle
| 2008
| Howard, Robert W.
| Linking extreme precocity and adult eminence: a study of eight prodigies at international chess
|-
| journalArticle
| 2009
| Ferriman, Kimberley; Lubinski, David; Benbow, Camilla P.
| Work preferences, life values, and personal views of top math/science graduate students and the profoundly gifted: Developmental changes and gender differences during emerging adulthood and parenthood.
|-
| journalArticle
| 2009
| Benito Mate, Yolanda
| What are Extraordinary Gifted Children Like (Equal to or above 189 IQ)? a Study of 10 Cases
|-
| book
| 2009
| Gross, M.U.M.
| Highly gifted young people: Development from childhood to adulthood
|-
| journalArticle
| 2009
| Grobman, Jerald
| A Psychodynamic Psychotherapy Approach to the Emotional Problems of Exceptionally and Profoundly Gifted Adolescents and Adults: A Psychiatrist's Experience
|-
| book
| 2014
| Hollingworth, Leta Stetter
| Children Above 180 IQ Stanford-Binet: Origin and Development by Hollingworth
|-
| bookSection
| 2014
| Winner, Ellen
| Child Prodigies and Adult Genius: A Weak Link
|-
| journalArticle
| 2016
| Makel, Matthew C.; Kell, Harrison J.; Lubinski, David; Putallaz, Martha; Benbow, Camilla P.
| When Lightning Strikes Twice: Profoundly Gifted, Profoundly Accomplished
|-
| thesis
| 2016
| Kopelman, Clark Ivan
| Summum bonum: investigating global life satisfaction in a sample of profoundly gifted students
|-
| journalArticle
| 2016
| Clynes, Tom
| How to raise a genius: lessons from a 45-year study of super-smart children
|-
| journalArticle
| 2017
| Wigtil, Clifton J.; White, Willard L.
| Children Above 180 IQ Stanford-Binet: A Seventy-Five Year Follow-Up
|-
| thesis
| 2017
| Winter, Tracy C
| Being Seen
|-
| journalArticle
| 2017
| Farrelly, Colleen
| Understanding the Profoundly Gifted
|-
| journalArticle
| 2017
| Baroff, Caren J.
| In Search of the Holy Grail, Living in Neverland: An Autoethnographic Perspective of the Social Consequences of Imagination and Story of the Gifted Human
|-
| journalArticle
| 2018
| Tolan, Stephanie S
| The value and importance of mindfulness for the highly to profoundly gifted child
|-
| journalArticle
| 2019
| Weerdenburg, M.W.C. van; Emans, B.S.; Kabki, M.; Poelman, M.N.
| De uitstroom van het Centrum voor Creatief Leren (CCL): Met vallen en opstaan: Een retrospectief verkennend onderzoek
|-
| blogPost
| 2019
| Nauta, Noks
| 145+, zeer hoogbegaafd, wat is dat dan?
|-
| blogPost
| 2019
| Nauta, Noks
| 145+, er is behoefte aan aandacht, hoe nu verder?
|-
| thesis
| 2020
| Soto Harrison, Marisa
| Underachieving Profoundly Gifted Adolescents
|-
| book
| 2020
| De Wit, Els
| Slapende leeuwen: Uitzonderlijk hoogbegaafd. Is dat nu écht zo anders?: Uitzonderlijke hoogbegaafdheid. Is dat nu écht zo anders?
|-
| journalArticle
| 2020
| Wood, Vanessa R; Laycraft, Krystyna C
| How Can We Better Understand, Identify, and Support Highly Gifted and Profoundly Gifted Students? A Literature Review of the Psychological Development of Highly-Profoundly Gifted Individuals and Overexcitabilities
|-
| magazineArticle
| 2020
| Harvey Sallin, Jennifer
| High & Profound Giftedness
|-
| book
| 2020
| Brackmann, Andrea
| Extrem begabt: die Persönlichkeitsstruktur von Höchstbegabten und Genies
|-
| book
| 2021
| Corten, Frans
| Exceptional Talent A Guide for the Gifted, the Inventors and Other Birds of a Rare Feather Exceptional Talent A Guide for the Gifted, the Inventors and Other Birds of a Rare Feather
|-
| thesis
| 2021
| Clark, Christine
| The Importance of Art for Twice Exceptional Adults: A Kamilleon Case Study
|-
| bookSection
| 2022
| Jackson, P. Susan
| Evidence of Transformational Giftedness in the Profoundly Gifted When We Use the "Integral Practice the Gifted™" Model
|-
| magazineArticle
| 2022
| Emans, B; Visschedijk; Van Balen, N
| De klas moet de hemel zijn en je tweede huis
|-
| journalArticle
| 2023
| Frumau-van Pinxten, W. L.; Derksen, J. J. L.; Peters, W. A. M.
| The Psychological World of Highly Gifted Young Adults: a Follow-up Study
|-
| blogPost
| 2024
| Nauta, Noks; Post, Mirja
| Zeer hoogbegaafde studenten
|-
| book
| 2024
| Ruf, Deborah L.
| The 5 Levels of Gifted Children Grown Up: What They Tell Us
|-
| blogPost
| 2024
| Nauta, Noks; Post, Mirja
| Reactie op 'Hyperhoogbegaafden, een aparte begaafdheidsgroep?'
|-
| journalArticle
| 2024
| Wood, Vanessa Reineke; Bouchard, Lorraine; De Wit, Els; Martinson, S. Pickett; Van Petegem, Peter
| Prevalence of Emotional, Intellectual, Imaginational, Psychomotor, and Sensual Overexcitabilities in Highly and Profoundly Gifted Children and Adolescents: A Mixed-Methods Study of Development and Developmental Potential
|-
| blogPost
| 2024
| ten Cate, Annet; Mathijssen, Sven
| Hyperhoogbegaafden: een aparte begaafdheidsgroep?
|-
| journalArticle
| 2024
| Post, Mirja; Nauta, Noks
| Different needs in +2SD and +3SD IQ?
|-
| thesis
| 2025
| Hrckova, Irena
| Where Words Fail and the Struggle for Expression Begins, There Dwells Depth
|-
| document
| 2025
| IHBV
| Living as a highly gifted person
|-
| document
| 2025
| IHBV
| Leven als zeer hoogbegaafde
|-
| document
| 2025
| IHBV
| Leben als Höchstbegabter
|-
| journalArticle
| 2025
| Noreen, Gabriella D.; Lubinski, David; Benbow, Camilla P.
| In Their Own Voice: Educational Perspectives From Intellectually Precocious Youth as Adults
|-
| book
| 2025
| Wood, Vanessa; De Wit, Els
| Highly-Profoundly Gifted Universal Understandings and Holistic Approaches
|-
| encyclopediaArticle
|
| IHBV
| Zeer HB
|-
| blogPost
|
|
| Triple Nine Society
|-
| blogPost
|
|
| ISPE
|-
| podcast
|
| Hofland, Marije
| Het (extreem) versnellen van hoogbegaafde leerlingen; in gesprek met Leonieke Boogaard
|-
| journalArticle
|
| Burger-Veltmeijer, Agnes; Minnaert, Alexander
| Differentiaaldiagnostiek bij hoogbegaafdheid en een DSM-classificatie
|-
|podcast
|
|De Langhe, Heidi
|#12: "𝐈𝐭'𝐬 𝐒𝐭𝐢𝐥𝐥 𝐚 𝐓𝐚𝐛𝐨𝐨" — 10 𝐓𝐡𝐢𝐧𝐠𝐬 𝐭𝐨 𝐊𝐧𝐨𝐰 𝐀𝐛𝐨𝐮𝐭 𝐇𝐢𝐠𝐡 𝐆𝐢𝐟𝐭𝐞𝐝𝐧𝐞𝐬𝐬 (𝐈𝐐 145+), 𝐚𝐧𝐝 𝐓𝐡𝐞 𝐇𝐢𝐠𝐡𝐥𝐲 𝐆𝐢𝐟𝐭𝐞𝐝 𝐏𝐞𝐫𝐬𝐨𝐧'𝐬 𝐃𝐫𝐢𝐯𝐞𝐫'𝐬 𝐋𝐢𝐜𝐞𝐧𝐬𝐞
|}

English Wiki

2026-07-03T08:36:06Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met 'In progress'

In progress

Hoofdpagina

2026-07-03T08:35:24Z

LindaBron: Aanmaken begin Engelse Wiki

Welkom op deze Wiki om alle informatie en kennis te verzamelen over [[Wat is zeer hoogbegaafdheid?|zeer hoge begaafdheid]] in alle levensfasen.

Welcome on the Wiki to gather all information en knowledge about highly gifted in all lifestages. Click here for the [[English Wiki|English page]].

== Doelgroepen ==

De doelgroepen zijn mensen met persoonlijke en mensen met professionele interesse.

[[Persoonlijk]]

[[Professioneel]]

== Meer weten? ==

Bronnen:
* [[Literatuurlijst]]
* [[Artikelen]] (Hier vind je speciaal voor ons geschreven artikelen en artikelen met een korte bespreking of samenvatting)

Over de High Giftedness Expertise Group (HGEG):
* [[Wie zijn wij]]
* [[Missie en visie]]

Hoofdpagina

2026-06-03T12:57:37Z

LindaBron: /* Meer weten? */

Welkom op deze Wiki om alle informatie en kennis te verzamelen over [[Wat is zeer hoogbegaafdheid?|zeer hoge begaafdheid]] in alle levensfasen.

== Doelgroepen ==

De doelgroepen zijn mensen met persoonlijke en mensen met professionele interesse.

[[Persoonlijk]]

[[Professioneel]]

== Meer weten? ==

Bronnen:
* [[Literatuurlijst]]
* [[Artikelen]] (Hier vind je speciaal voor ons geschreven artikelen en artikelen met een korte bespreking of samenvatting)

Over de High Giftedness Expertise Group (HGEG):
* [[Wie zijn wij]]
* [[Missie en visie]]

Hoofdpagina

2026-06-03T12:56:00Z

LindaBron: /* Meer weten? */

Welkom op deze Wiki om alle informatie en kennis te verzamelen over [[Wat is zeer hoogbegaafdheid?|zeer hoge begaafdheid]] in alle levensfasen.

== Doelgroepen ==

De doelgroepen zijn mensen met persoonlijke en mensen met professionele interesse.

[[Persoonlijk]]

[[Professioneel]]

== Meer weten? ==

Bronnen:
* [[Literatuurlijst]]
* [[Artikelen]] Hier vind je speciaal voor ons geschreven artikelen en artikelen met een korte bespreking of samenvatting

Over de High Giftedness Expertise Group (HGEG):
* [[Wie zijn wij]]
* [[Missie en visie]]

Hoofdpagina

2026-06-03T12:53:43Z

LindaBron: /* Meer weten? */

Welkom op deze Wiki om alle informatie en kennis te verzamelen over [[Wat is zeer hoogbegaafdheid?|zeer hoge begaafdheid]] in alle levensfasen.

== Doelgroepen ==

De doelgroepen zijn mensen met persoonlijke en mensen met professionele interesse.

[[Persoonlijk]]

[[Professioneel]]

== Meer weten? ==

Bronnen:
* [[Literatuurlijst]]
* [[Artikelen met korte besprekingen]] Hier vind je speciaal voor ons geschreven artikelen en artikelen met een korte bespreking of samenvatting

Over de High Giftedness Expertise Group (HGEG):
* [[Wie zijn wij]]
* [[Missie en visie]]

Versnellen

2026-06-03T12:51:41Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Door '''''Leonieke Boogaard, februari 2026''''' Je kind laten versnellen (een klas overslaan) is vaak een moeilijke keuze, zeker als het om meerdere versnellingen gaat. Wereldwijd zijn docenten in het algemeen terughoudend, zeker als het om een tweede of derde versnelling gaat. Maar is dat terecht? Nicholas Colangelo heeft het over de paradox van versnelling: geen onderwijskundige interventie is zo goed onderzocht (al 100 jaar) en geen onderwijskundige inte…'

Door '''''Leonieke Boogaard, februari 2026'''''

Je kind laten versnellen (een klas overslaan) is vaak een moeilijke keuze, zeker als het om meerdere versnellingen gaat. Wereldwijd zijn docenten in het algemeen terughoudend, zeker als het om een tweede of derde versnelling gaat. Maar is dat terecht?

Nicholas Colangelo heeft het over de paradox van versnelling: geen onderwijskundige interventie is zo goed onderzocht (al 100 jaar) en geen onderwijskundige interventie wordt zo weinig toegepast (A Nation Deceived, 2004).

Of zoals James Borland het verwoordt: “ Acceleration is one of the most curious phenomena is the field of education. The research on acceleration is so uniformly positive, the benefits of appropriate acceleration so unequivocal, that it is difficult to see how our educators could oppose it.” (1989)

Wat houdt leraren dan tegen? Hun belangrijkste zorg is de mogelijke schade in de sociale en emotionele ontwikkeling van versnellers. Maar tegelijkertijd blijkt dat docenten nauwelijks op de hoogte zijn van literatuur over dit onderwerp en dat docenten die wel ervaring met versnelde leerlingen hebben er positiever tegenover staan dan docenten zonder ervaring (Southern, Jones & Fiscus, 1989; Townsend & Patrick, 1993).

Ook het geven van goede informatie kan verschil maken. Docenten die goede en objectieve informatie krijgen over hoogbegaafdheid en versnellen zijn daarna positiever in hun opvattingen over de sociale competentie, de motivatie voor school en de prestaties van versnelde leerlingen en minder negatief in hun opvattingen over de emotionele problemen van deze kinderen (Hoogeveen, Hell & Verhoeven, 2005).

Docenten veronderstellen vaak, incorrect, dat de emotionele rijpheid van begaafde kinderen meer overeenkomt met hun fysieke dan met hun mentale leeftijd (Robinson, 2004, in A Nation Deceived Vol II)

Een ander probleem is het gebrek aan inzicht bij docenten dat er een enorme variatie in begaafdheid is. Doordat docenten de hoogbegaafde leerlingen als een homogene groep zien leidt dit tot misidentificatie, inadequate curricula en plaatsing in de verkeerde klas (Gross, 1993). Miraca Gross onderscheidt vijf groepen:
{| class="wikitable"
|- valign="TOP"
|Niveau
|IQ bereik
|Verspreiding
|- valign="TOP"
|Mildly gifted
|115 – 129
|1:40
|- valign="TOP"
|Moderately gifted
|130 – 144
|1:40 – 1:1000
|- valign="TOP"
|Highly gifted
|145 – 159
|1:1000 – 1:10.000
|- valign="TOP"
|Exceptionally gifted
|160 – 179
|1:10.000 – 1:1 miljoen
|- valign="TOP"
|Profoundly gifted
|>180
|Minder dan 1 : 1miljoen
|}
De meeste speciale programma’s in het onderwijs zijn afgestemd op de groep met een IQ tussen de 130 en 145. De groep van 145+ blijkt ondanks extra aanbod , verbredings- en verrijkingsprogramma’s toch vaak niet binnen het onderwijssysteem te passen. Voor hen lijkt extreem versnellen (in elk geval meer dan één keer) de enige mogelijkheid, naast natuurlijk extra aanbod in de vorm van verbreding en verrijking, om nog enigszins aan hun leerbehoefte te voldoen.

Uit longitudinaal onderzoek gedurende 20 jaar onder 60 extreem begaafde (IQ > 160) kinderen in Australië (Gross, 2006) blijkt dat de grote meerderheid van de twee of drie keer versnelde leerlingen zeer tevreden is met hun leven , dat ze (onderzoeks)banen hebben op hoog niveau en goede sociale relaties. Leerlingen met vergelijkbare capaciteiten die niet of slechts eenmaal versneld zijn, hebben minder hoge opleidingen, in een aantal gevallen hun school zelfs niet afgemaakt, zijn minder tevreden met hun leven en hebben in veel gevallen grote moeilijkheden op sociaal gebied.

Ook uit onderzoek in Nederland (Boogaard, 2008) blijkt dat meermaals versnellen geen problemen oplevert, integendeel. Zowel de leerlingen als hun ouders geven dat aan dat na iedere versnelling de vriendschappen en sociale contacten in de klas gelijk bleven of verbeterden. Ook de cognitieve resultaten zijn over het algemeen goed, de leerlingen die aangeven dat het matig of slecht gaat, zitten meestal op een school waar geen extra aanbod of begeleiding is. Hoewel in ongeveer de helft van de gevallen de basisschool tegen de versnelling was, lijkt het in de meeste gevallen toch goed uitgepakt te hebben. Van de leerlingen is er niemand die achteraf liever niet twee of drie keer versneld was, hooguit hadden ze nog vaker willen versnellen. Ook de ouders geven aan, met de kennis die ze nu achteraf hebben, dat ze het weer gedaan zouden hebben. Ook dit komt overeen met de literatuur. Onderzoek onder hoogbegaafde volwassenen geeft aan dat ze geen spijt hebben van hun versnellingen maar alleen van het feit dat ze niet vaker versneld zijn (A Nation Deceived, Vol I, 2004)

Natuurlijk moet in elk individueel geval zorgvuldig gekeken worden of versnellen voor deze leerling de beste optie is. Een instrument dat kan helpen bij het maken van deze keuze is de Versnellingswijzer

Digitale versnellingswijzer - IJsselgroep Educatieve Dienstverlening

Boogaard, L. (2008). ''(Te) jong naar het voortgezet onderwijs''. Thesis ECHA opleiding, Nijmagen, Centrum voor Begaafdheidsonderzoek (CBO)

Borland, J. H. (1989) Teachers College, Columbia University

Colangelo, N. , Assouline, S. G., & Gross, M.U.M. (2004) ''A Nation Deceived: How schools hold back America’s Brightest Students'' The Templeton National Report On Acceleration (deel I en II) A Nation Deceived

Gross, M.U.M. (2006) ''Exceptionally Gifted Children: Long term Outcomes of Academic Acceleration and Nonacceleration.'' In: Journal for the Education of the Gifted Vol. 29, No 4 2006, pp 404-429

Hoogeveen, L., van Hell, J.G. & Verhoeven, L.(2005) ''Teacher attitudes toward academic accelerated students in the Netherlands'' In: Journal for the education of the gifted, vol.29 no. 1 pp 30-59

Townsend, M.A.R. & Patrick, H. (1993). ''Academic and psychosocial apprehensions of teachers and teachers trainees toward the acceleration of gifted children.'' In: New Zealand Journal of Educational Studies, Vol. 28, No 1

Southern, T.W., Jones, E.D. & Fiscus, E.D. (1989). ''Practitioners objections to the academic acceleration of gifted children.'' In: Gifted Child Quarterly, Vol. 33, No 1

Artikelen

2026-06-03T12:50:45Z

LindaBron:

Speciaal voor onze wiki geschreven artikelen:

* [[Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden]]
* [[Versnellen]]

Hieronder staan besprekingen van enkele artikelen en leaflets uit de [[Literatuurlijst]].

* [[145+, zeer hoogbegaafd, wat is dat dan?]]
* [[Blog: Vervolg zoektocht naar 145+ en de specifieke behoeften]]
* [[Children Above 180 IQ Stanford-Binet: Origin and Development]]
* [[Environmental, Familial, and Personal Factors That Affect the Self-Actualization of Highly Gifted Adults: Case Studies]]
* [[High & Profound Giftedness]]
* [[How Can We Better Understand, Identify, and Support Highly Gifted and Profoundly Gifted Students? A Literature Review of the Psychological Development of Highly-Profoundly Gifted Individuals and Overexcitabilities]]
* [[Bespreking: Zeer HB|IHBV Leaflet - Zeer hoogbegaafd]]
* [[Bespreking: High giftedness|IHBV Leaflet - Living as a highly gifted person - English]]
* [[Bespreking: Hoghstbegabung|IHBV Leaflet - Leben als Höchstbegabter - Deutsch]]
* [[In Their Own Voice: Educational Perspectives From Intellectually Precocious Youth as Adults]]
* [[Bespreking: artikel Trouw/Wat als er echt geen passend onderwijs is|Opinieartikel Trouw - Wat als er echt geen passend onderwijs is]]
* [[Prevalence of Emotional, Intellectual, Imaginational, Psychomotor, and Sensual Overexcitabilities in Highly and Profoundly Gifted Children and Adolescents]]
* [[The Outsiders]]
* [[The Psychological World of Highly Gifted Young Adults: a Follow‑up Study]]
* [[Zeer hoogbegaafd (Verkenning binnen het hoger onderwijs)]]
* [[De klas moet de hemel zijn en je tweede huis]]

Artikelen

2026-06-03T12:48:24Z

LindaBron:

Speciaal voor onze wiki geschreven artikelen:

* [[Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden]]

Hieronder staan besprekingen van enkele artikelen en leaflets uit de [[Literatuurlijst]].

* [[145+, zeer hoogbegaafd, wat is dat dan?]]
* [[Blog: Vervolg zoektocht naar 145+ en de specifieke behoeften]]
* [[Children Above 180 IQ Stanford-Binet: Origin and Development]]
* [[Environmental, Familial, and Personal Factors That Affect the Self-Actualization of Highly Gifted Adults: Case Studies]]
* [[High & Profound Giftedness]]
* [[How Can We Better Understand, Identify, and Support Highly Gifted and Profoundly Gifted Students? A Literature Review of the Psychological Development of Highly-Profoundly Gifted Individuals and Overexcitabilities]]
* [[Bespreking: Zeer HB|IHBV Leaflet - Zeer hoogbegaafd]]
* [[Bespreking: High giftedness|IHBV Leaflet - Living as a highly gifted person - English]]
* [[Bespreking: Hoghstbegabung|IHBV Leaflet - Leben als Höchstbegabter - Deutsch]]
* [[In Their Own Voice: Educational Perspectives From Intellectually Precocious Youth as Adults]]
* [[Bespreking: artikel Trouw/Wat als er echt geen passend onderwijs is|Opinieartikel Trouw - Wat als er echt geen passend onderwijs is]]
* [[Prevalence of Emotional, Intellectual, Imaginational, Psychomotor, and Sensual Overexcitabilities in Highly and Profoundly Gifted Children and Adolescents]]
* [[The Outsiders]]
* [[The Psychological World of Highly Gifted Young Adults: a Follow‑up Study]]
* [[Zeer hoogbegaafd (Verkenning binnen het hoger onderwijs)]]
* [[De klas moet de hemel zijn en je tweede huis]]

Ouders van zeer hoogbegaafde kinderen

2026-03-25T16:10:00Z

LindaBron: /* Praktijk */

'''Kenmerken'''

Vaak lopen ouders al vast wanneer het kind rond de 2 jaar is. De ontwikkelingsvoorsprong is vaak zichtbaar doordat er al letter en cijfer kennis is. Bij de peuteropvang kunnen gedragsproblemen ontstaan. Ze zijn eerder toe aan de basisschool en wanneer ze starten is er vaak teleurstelling, omdat ze de aangeboden stof al beheersen.

====== Praktijk ======
Veel ouders lopen tegen onbegrip en taboe aan, zowel bij hoogbegaafde kinderen als zeer hoogbegaafden kinderen. Het voltijds HB onderwijs, of aanpassingen binnen regulier onderwijs werkt vaak voor de hoogbegaafden kinderen, maar vaak niet voor de zeer hoogbegaafden. Dit uit zich in internaliserend of externaliserend gedrag. Het verschilt per kind of dit thuis of op school geuit wordt.

'''Praktische tips voor thuis'''

- Neem je kind serieus. Wat zij voelen is hun belevingswereld. Erken is heel belangrijk.

- Zoek andere zeer hoogbegaafden kinderen op, zodat zij zien dat ze niet de enige zijn.

- Een onderzoek wat meer laat zien dan een IQ kan helpend zijn in de benadering van je zeer hoogbegaafde kind.

- Lees het artikel [[Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden]], wanneer er een intelligentieonderzoek afgenomen moet worden.

- Praat van jongs af aan in duidelijke taal.

Voor peuters bestaan er ontwikkelingsgelijken groepen. Bijvoorbeeld UkIQ. Waar de hoogbegaafde kinderen vaak met 3 jaar starten, start de zeer hoogbegaafde vaak al met 2,5 jaar. Hier vinden ze naast uitdaging ook peercontact.

====== Praktische tips voor een schoolgesprek ======

* Bespreek niet alleen leerstof, maar ook welbevinden
* Focus op maatwerk in plaats van '''('''alleen''')''' "meer werk"
* Zorg voor aansluiting bij de belevingswereld op projectbasis (bloeiende leerlingen zorgen voor bloeiend klassenklimaat)
* Observeer: werkt het echt voor dit kind? '''School hoort plannen elke 6-9 weken te evalueren. Om door te gaan met wat werkt en aan te passen wanneer het niet werkt. Dus welke aanpassing zorgt voor beter welbevinden en/of betere didactische aansluiting?'''

'''Bronnen'''

UkIQ, <nowiki>https://ukiq.nl/</nowiki>

Ervaringsgesprekken met de auteurs van deze wiki

Onderwijs en begeleiding

2026-03-25T16:08:35Z

LindaBron: /* Korte samenvatting */

= Onderwijs en begeleiding =

== Korte samenvatting ==
Zeer hoogbegaafde leerlingen hebben vaak een ander tempo, diepere en abstractere leerstof, passende ondersteuning en een andere educatieve omgeving nodig. Effectieve begeleiding combineert uitdaging met ondersteuning van sociaal en emotionele ontwikkeling. Bij hoogbegaafde kinderen is differentiatie vaker passend . Echter bij zeer hoogbegaafde kinderen is dit vaak onvoldoende en is een andere educatieve omgeving essentieel waarbij in een reguliere school meerjarige vak- of jaarversnelling en opvolgend plan nodig kan zijn. 1. [[#bron-1|1]]

Wanneer er een intelligentie onderzoek nodig is, dan is hier meer te lezen over [[Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden]]

== Mogelijke interventies ==
* Versnelling (1 of meerdere jaren overslaan, vakversnelling)
* Verrijking (diepte, complexiteit, projecten)
* Compacten (minder herhaling)
* Groeperen met ontwikkelingsgelijken
* Andere aanpak waar binnen differentiatie plaats kan vinden (inclusie)

== Wat onderzoek en beleid aangeven ==
Verschillende wetenschappelijke onderzoeken laten zien dat meerdere jaren versnelling een positieve uitkomst heeft. [[#bron-1|1]]en [[#bron-2|2]]

Passende ondersteuning en aangepaste educatieve omgevingen essentieel zijn. [[#bron-1|1]]

== Praktische tips - relatiedriehoek school, ouder en kind==
* Bespreek niet alleen leerstof, maar ook welbevinden
* Bespreek maatwerk in plaats van (alleen) "meer werk"(bloeiende leerlingen zorgen voor bloeiend klassenklimaat en leraar welbevinden).
* Observeer: werkt het echt voor dit kind? Plan elke 6-9 weken een evaluatie. Ga door met wat werkt en pas aan wat niet werkt. Dit wordt waarschijnlijk al sneller duidelijk.

== Bronnen ==
<ol>
<li id="bron-1">[https://www.spreaker.com/episode/het-extreem-versnellen-van-hoogbegaafde-leerlingen-in-gesprek-met-leonieke-boogaard--50212048 Podcast Extreem versnellen]</li>
<li id="bron-2">[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/15332276.2009.11673532 What are Extraordinary Gifted Children Like Equal to or above 189 IQ? a Study of 10 Cases, Yolanda Benito Mate]</li>
</ol>
[[Categorie:Zeer hoogbegaafdheid]]

Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden

2026-03-25T16:06:56Z

LindaBron: /* Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden */

= '''Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden''' =

=== SCALIQ, maart 2026 ===
== '''Inleiding''' ==
Waarom zou je eigenlijk wíllen weten of jij (of je kind of cliënt) (zeer) hoogbegaafd is? Voor sommige mensen is signaleren genoeg: herkenning geeft taal, opluchting en handvatten. Maar soms staat er meer op het spel. Denk aan toegang tot passend onderwijs, versnellen of verrijken, een werkcontext die beter past, of het doorbreken van jarenlange misinterpretaties (“je bent lui”, “je stelt je aan”, “je bent slim maar haalt het er niet uit”). Een betrouwbare intelligentiemeting kan dan helpen om ruis van realiteit te scheiden: niet om een etiket te plakken, maar om een stevig ankerpunt te hebben voor keuzes en begeleiding.
Tegelijk is intelligentie in kaart brengen bij (zeer) hoogbegaafden een vak apart. Veel gangbare testen zijn uitstekend rond het gemiddelde, maar worden minder precies aan de randen van het scorebereik. Bij hoge scores spelen bovendien praktische en interpretatieve valkuilen: tijdsdruk, subtestplafonds, te snelle afbreekregels, taal- en cultuurinvloeden, én de neiging om kleine verschillen in profielscores te zwaar te wegen. Dat kan leiden tot onderschatting, maar ook tot het ‘vinden’ van problemen die er in het dagelijks functioneren helemaal niet zijn.
In dit artikel lees je (1) waarom kenmerkenlijstjes en modellen nuttig zijn voor herkenning, maar niet geschikt om hoogbegaafdheid vast te stellen, (2) waarom reguliere testen beperkingen hebben bij hoge scores, en (3) welke uitgangspunten en keuzes het verschil maken als je wél zo betrouwbaar mogelijk wilt meten—bijvoorbeeld met instrumenten die beter differentiëren aan de bovenkant en scoringmethoden gebruiken die meer informatie uit antwoordpatronen halen.

== Hoogbegaafdheid: model vs definitie ==
Veel mensen herkennen zichzelf of hun kinderen in lijstjes met kenmerken, zoals de zijnskenmerken van Prof. Tessa Kieboom of de overexcitabilities van Dabrowski. Deze breed circulerende kenmerkenlijstjes volgen uit verschillende modellen over hoogbegaafdheid.

Een model is een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid, met als doel te begrijpen hoe verschillende onderdelen met elkaar interacteren.

Modellen over hoogbegaafdheid ontstaan meestal vanuit de zorg- of onderwijspraktijk, nadat bepaalde kenmerken en gedragingen vaak geobserveerd zijn bij de hoogbegaafden waarmee professionals in aanraking komen. Ze zijn waardevol voor het beter begrijpen wat hoogbegaafdheid voor gevolgen kan hebben bij de interactie met anderen en/of met de omgeving, en kunnen dus helpen bij het beter begrijpen van jezelf, en bij het signaleren van mogelijke kenmerken van en gedragingen bij hoogbegaafdheid.

Wat echter vaak vergeten wordt, is dat aan de basis van veel modellen vooral observaties bij een selecte groep hoogbegaafden staan. Een model dat gemaakt wordt door een (groep) zorgprofessional(s) na het observeren van kenmerken en gedragingen bij de veel hoogbegaafden die bij hen in de praktijk komen, is bijvoorbeeld gebaseerd op de groep ‘hoogbegaafden die tegen problemen aanlopen waarvoor onderzoek, begeleiding en/of behandeling nodig is’.

Of de in het model verwerkte kenmerken ook gelden voor hoogbegaafden zonder problemen is vaak niet goed onderzocht. Net als of de in het model genoemde kenmerken misschien ook gelden voor mensen die helemaal niet hoogbegaafd zijn. Waar je een model (en de daarvan afgeleide lijstjes met kenmerken) daarom niet voor kunt gebruiken, is om te bepalen of je daadwerkelijk hoogbegaafd bent.

Een definitie beschrijft zo nauwkeurig mogelijk wie/wat wel/niet tot de doelgroep behoort. Volledige consensus over de definitie van hoogbegaafdheid is er helaas niet, maar vrijwel iedereen is het erover eens dat in de definitie van hoogbegaafdheid in elk geval een zeer hoge intelligentie voorkomt. Intelligentie is het vermogen om te leren, te begrijpen, abstract te denken en problemen op te lossen. Hoogbegaafden doen dat significant beter dan gemiddeld. En het fijne van intelligentie is dat het goed meetbaar is, en vrij stabiel.

Voor hoogbegaafdheid wordt in de definitie een IQ van minimaal twee standaarddeviaties boven het gemiddelde aangehouden. In de meeste moderne intelligentietesten, die een schaal met een gemiddelde van 100 en een standaarddeviatie van 15 hanteren, betekent dat een IQ van 130 of hoger. Voor ‘zeer hoogbegaafd’ geldt een IQ van 145 als ondergrens.

Wil je dus echt meer zekerheid over of je hoogbegaafd bent of niet? Of heb je behoefte aan meer contact met ontwikkelingsgelijken en wil je daarom lid worden van internationale verenigingen als Mensa (IQ minimaal 2SD boven het gemiddelde) of Triple Nine (IQ minimaal 3SD boven het gemiddelde)? Dan is een betrouwbare en goed genormeerde intelligentietest de volgende stap.

'''KADER: toelatingseisen verenigingen hoogbegaafdheid'''

130 of hoger, ofwel >=+2SD, gaat om 2.28% van de populatie
Mensa rekent met de bovenste 2%, wat overeenkomt met 130.81, vaak afgerond naar 131

145 of hoger, ofwel >=+3SD, gaat om 0.135% van de populatie
Triple Nine Society gaat uit van de bovenste 0.1% (1 op de 1000, oftewel 99.9ste percentiel) wat overeenkomt met 146.353, vaak afgerond naar 146.

== Moeilijkheden bij het testen van hoogbegaafden ==
Een intelligentietest bestaat uit allerlei cognitieve taken waarmee iemands functioneren in kaart gebracht kan worden.

Bij volwassenen is intelligentieonderzoek (vaak online of in groepsverband) soms onderdeel van een assessment tijdens een sollicitatieprocedure of loopbaantraject. De scores kunnen dan een indicatie geven van het soort werkzaamheden dat iemand zou kunnen verrichten en hoeveel instructie en/of begeleiding daarvoor nodig is, maar ook van het niveau opleiding dat iemand kan en mag gaan volgen.

Het doel van intelligentieonderzoek bij kinderen en jongeren is vaak om te beoordelen of intelligentie aan de basis kan liggen van leer- of gedragsproblematiek, en zo ja, op welke vaardigheden iemand relatief het meeste achterblijft (of juist mee zou kunnen compenseren). Zo kan een zwak ontwikkeld werkgeheugen ervoor zorgen dat een kind minder informatie vast kan houden, en daardoor de draad kwijtraakt bij het maken van rekensommen waarvoor meerdere stapjes nodig zijn.

De meeste moderne, goed genormeerde intelligentietesten (zoals de WISC-V of de WAIS-IV) zijn hiervoor over het algemeen goed bruikbaar. Bij het testen van vermoedelijk hoogbegaafde kinderen en volwassenen lopen onderzoekers in de praktijk echter tegen een aantal beperkingen aan.
De belangrijkste beperkingen

=== De belangrijkste beperkingen ===

* Bij een deel van de subtesten in veelgebruikte intelligentietesten is sprake van een maximaal toegestane tijd per opgave. Niet alleen bij onderdelen die specifiek bedoeld zijn om reactie- of verwerkingssnelheid te meten, maar ook bij onderdelen waarmee gemeten wordt of iemand in staat is om logisch na te denken. Dit lijkt voor de hand liggend, want mensen die slimmer zijn denken meestal ook sneller. Echter:
** Sommige mensen functioneren beter wanneer er sprake is van tijdsdruk, terwijl anderen er juist stress van krijgen en daardoor niet meer goed kunnen presteren.
** Te veel tijdsdruk zorgt ervoor dat mensen die zorgvuldig nadenken en hun antwoorden graag even dubbelchecken, relatief lager scoren. Niet omdat ze minder intelligent zijn, maar omdat goede antwoorden die buiten de tijd gegeven worden minder punten opleveren, of zelfs helemaal niet meetellen.

Dit veroorzaakt ruis in de intelligentiemeting. In veel landen wordt daarom geadviseerd om tijdsdruk te beperken bij het identificeren van hoogbegaafde kinderen [NAGC, 2018] omdat blijkt dat dit belemmerend kan werken [Silverman, 2018].

* Taal- en kennisvragen zijn vaak onderdeel van een intelligentietest. Op zich is dat logisch, want met een hoge intelligentie kun je relatief makkelijker leren dan gemiddeld. Dat uit zich over het algemeen ook in een grotere woordenschat, een hogere taalvaardigheid en een grotere algemene kennis. Er zijn echter ook nadelen aan het gebruik van taal- en kennisvragen in een intelligentietest:
** Antwoordmodellen komen soms niet overeen met de antwoorden die hoogbegaafden geven: het is voor een tester in dat geval lastig om te beoordelen of een vraag goed of fout beantwoord is. Als de ene tester daardoor een bepaald antwoord wel goed beoordeelt en een andere tester niet, zijn scoreverschillen niet meer het gevolg van een verschil in intelligentie maar van een verschil in beoordeling door de tester (zoals ook bij jurysporten als kunstschaatsen de rangschikking deels beïnvloed kan worden door wie er in de jury zit).
** Taal- en kennisvragen zorgen ervoor dat de omgeving waarin iemand is opgegroeid en de ervaringen die iemand heeft opgedaan door de mogelijkheden (zoals opleiding en financiële middelen) die iemand heeft gehad veel invloed hebben op de scores. Dit kan zowel over- als onderschatting tot gevolg hebben. Deze effecten zijn het grootst bij jonge kinderen, maar zijn er zeker ook bij volwassenen.
** Onderzoeken naar kinderen met ASS laten zien dat intelligentietesten met een verbaal deel de intelligentie van deze kinderen flink kunnen onderschatten, terwijl dat de prestatie van kinderen zonder ASS vergelijkbaar is voor intelligentietesten met en zonder een verbaal deel [Nader et al., 2016, Grondhuis et al., 2018]

* Ambiguïteit in de opgaven en/of antwoordmogelijkheden. Iemand die sneller en meer verbanden ziet, kan soms wel zes verschillende redenen bedenken waarom een koe en een varken tot dezelfde categorie behoren, maar ook waarom dat niet zo is. In dat geval zijn er op een vraag meerdere antwoorden mogelijk, terwijl er volgens het antwoordmodel echt maar één juist antwoord is.

* Niveaudiscrepantie / te moeilijk denken. Als er een plaatje getoond wordt van een appelboom waarin twee appels zichtbaar zijn, en de vraag is “Hoeveel appels hangen er in deze boom?”, is het doel van zo’n vraag waarschijnlijk om te achterhalen of een kind weet wat een appel is, en of het al tot twee kan tellen. Een slim kind dat van te voren misschien van haar of zijn ouders gehoord heeft dat het die dag allerlei moeilijke puzzeltjes mag gaan maken zal misschien denken “Het antwoord zal vast niet twee zijn, want dat is veel te makkelijk. Misschien hangen er aan de andere kant van de boom ook wel wat appels…” en daarom “Vier” antwoorden. Of zeggen dat hij of zij het antwoord niet weet, want wie zegt dat er aan elke kant van de boom evenveel appels hangen?
** Als zoiets aan het begin van een subtest een paar keer gebeurt, kan het zijn dat de subtest volgens de afbreekregels al moet worden afgebroken voordat het kind bij de opgaven aankomt die beter passen bij zijn eigen denkniveau. Dat kan ervoor zorgen dat scores (veel) lager uitvallen dan de werkelijke intelligentie van een kind.
** Vanwege het gebruik van somscores, waarbij de ruwe score alleen gebaseerd is op het aantal goede antwoorden, tellen dit soort fouten aan het begin van de test even hard mee als fouten op te moeilijke vragen aan het eind. Ook als de afbreekregel niet te vroeg bereikt wordt, kunnen te makkelijke vragen aan het begin er zo voor zorgen dat de scores lager uitvallen dan de werkelijke intelligentie van een kind.

== Waarom is een speciale test voor hoogbegaafden nodig? ==
Een deel van bovenstaande moeilijkheden, die te maken hebben met het soms moeilijker testbaar zijn van hoogbegaafden, is algemeen bekend en in de praktijk voor een deel nog wel op te vangen. Bijvoorbeeld door een goede klik met de tester, een bewuste keuze in het soort test (bijvoorbeeld een taalarme test zoals de SON-R wanneer iemand de Nederlandse taal nog niet goed beheerst of er vermoedelijk sprake is van ASS), doorvragen (waar en hoe het afnameprotocol dat toestaat) wanneer een antwoord uitblijft of onduidelijk is, en goede verslaglegging met praktische handvatten (waardoor de nadruk minder op de scores komt te liggen, en meer op wat iemand nodig heeft om beter te kunnen functioneren).

Als het gaat om betrouwbaar onderscheid kunnen maken tussen een IQ van bijvoorbeeld 120, 135 of 150 spelen echter ook de moeilijkheidsgraad en de wijze van normeren een belangrijke rol.

Veelgebruikte reguliere intelligentietesten meten heel betrouwbaar rondom het gemiddelde, maar voor het maken van een betrouwbaar onderscheid tussen een hoge en een zeer hoge intelligentie (en dus voor het beoordelen of er sprake is van hoogbegaafdheid, en zo ja in welke mate) zijn ze veel minder geschikt. Bij de meeste testen is het betrouwbare scorebereik namelijk een stuk kleiner dan het scorebereik dat in de productinformatie genoemd wordt. En niet iedereen is zich daarvan bewust.

== Te weinig moeilijke vragen ==
Het eerste probleem bij metingen aan de bovenkant van het scorebereik is dat bij de verdeling van makkelijke en moeilijke vragen het zwaartepunt vaak onder of rond het gemiddelde (IQ 100) ligt.

Zo wordt voor de leeftijdsgroep 30 t/m 34 jaar in de WAIS-IV (afhankelijk van de subtest) ongeveer 60 tot 80% van de opgaven gebruikt voor de onderste helft van het scorebereik (IQ 40-100). Ditzelfde geldt voor de meeste andere individuele intelligentietesten, en ook voor klassikale leerpotentieel-toetsen als de NSCCT. Dat is op zich heel logisch, omdat intelligentietesten nu nog vaak gebruikt worden om te beoordelen of er sprake is van een lage intelligentie. En leerpotentieel-toetsen op school zijn voornamelijk bedoeld om te helpen inschatten welk type vervolgonderwijs het meest passend zou zijn, en daarvoor hoeft er niet verder gedifferentieerd te worden dan het 80ste percentiel: ongeveer 20% van de leerlingen stroomt uit op VWO niveau en moeilijker dan dat wordt het op de middelbare school in Nederland niet.

Wil je echter weten of er sprake is van een zeer hoge intelligentie? Dat kom je hierdoor in de bovenste helft van het scorebereik opgaven tekort.

Met de WAIS-IV subtest Matrix Redeneren (MR), die 26 items bevat, wordt met de eerste 21 opgaven alleen de onderste helft van het scorebereik gemeten: tot en met een geschaalde score van 10 (op de gebruikte subtestscore-schaal van gem 10 SD 3 is dat precies gemiddeld). Er blijven dan nog maar 5 opgaven over om te differentiëren van een geschaalde score van 11 tot en met 16 (de maximaal haalbare geschaalde score voor een 30-jarige op deze subtest).

Behalve dat het saai en/of frustrerend kan zijn om eerst 20 veel te makkelijke opgaven te moeten maken voordat het een beetje interessant wordt, betekent dit ook dat er met deze subtest aan de bovenkant van het scorebereik minder precies (en minder ver) kan worden gedifferentieerd dan aan de onderkant.

Ook het feit dat de ruwe score bij deze subtest een somscore is (1 punt per goed antwoord, waarmee geen onderscheid gemaakt wordt tussen makkelijke en moeilijke opgaven), zorgt ervoor dat differentiëren boven een IQ van 130 eigenlijk niet meer goed mogelijk is. Begrijp je alle MR opgaven goed, maar maak je ergens onderweg een slordigheidsfoutje? Dan zakt je geschaalde score voor deze subtest meteen terug van 16 naar 14.

In de tabel hieronder kun je zien hoe de meest op elkaar lijkende subtesten van de WAIS-IV en de VIQT+1 zich tot elkaar verhouden voor wat betreft het aantal opgaven waarmee een hoog tot zeer hoog IQ kan worden gemeten bij een 30-jarige.
{| class="wikitable"
| rowspan="2" |
| colspan="2" |'''Aantal items om te differentiëren bij'''

'''geschaalde scores vanaf: 14 (120)'''
| colspan="2" |'''Aantal items om te differentiëren bij'''

'''geschaalde scores vanaf: 18 (140)'''
|'''Maximaal haalbare geschaalde score'''

'''(plafondscore)'''
| colspan="2" |
|- valign="TOP"
|'''WAIS-IV'''
|'''VIQT+'''1
|'''WAIS-IV'''
|'''VIQT+'''
|'''WAIS-IV'''
|'''VIQT+'''
|- valign="TOP"
|'''Matrices (MR/MA)'''
|2
|17
|0
|12
|16
|25
|- valign="TOP"
|'''Puzzels (FS/PU)'''
|3
|18
|0
|11
|17
|25
|- valign="TOP"
|'''Gewichten (GW)'''
|4
|16
|1
|12
|18
|24
|- valign="TOP"
|'''PRI'''2 '''(WAIS-IV)'''
|9
|
|1
|
|1433
|
|- valign="TOP"
|'''TIQ (VIQT+)'''
|
|51
|
|35
|
|170+
|}
''Tabel 1: vergelijking voor een 30-jarige tussen de WAIS-IV (Pearson, WAIS-IV-NL afname en scoringshandleiding) en de VIQT+ (SCALIQ, interne analyse tijdens normeringsonderzoek).''
1. Voor de VIQT+ is hier alleen het aantal items genoteerd - nog zonder rekening te houden met het IRT algoritme dat het mogelijk maakt om, op basis van deels goede antwoorden, preciezer te kunnen differentiëren dan met alleen somscores.

2. In dit voorbeeld is de subtest Blokpatronen vervangen door de subtest Gewichten (wat volgens de WAIS-IV afname en scorehandleiding is toegestaan), om deze voor wat betreft de testinhoud beter te kunnen vergelijken met het TIQ van de VIQT+.

3. De ruwe indexscore is bij de WAIS-IV een optelsom van de geschaalde subtestscores behorend bij de betreffende index. De maximale ruwe indexscore voor een bepaalde leeftijdsgroep is dus de optelsom van de maximale geschaalde subtestscores. Aan de hand van de normtabellen kan daarvoor de geschaalde indexscore bepaald worden.

== Lagere betrouwbaarheid aan de randen van het scorebereik ==
In de technische handleiding van elk instrument wordt de betrouwbaarheid gegeven. Dit is een getal tussen de 0 en de 1: hoe dichter bij 1, hoe betrouwbaarder het instrument. Een meting met een betrouwbaarheid van 0 is nutteloos: je kunt dan net zo goed een muntje opgooien. Metingen met een betrouwbaarheid van 1 bestaan niet: bij elke meting is er sprake van enige meetonzekerheid. Hoe betrouwbaarder een test, hoe kleiner de meetonzekerheid.

Intelligentietesten met een betrouwbaarheid boven de 0.9 worden volgens de COTAN normen gezien als goed betrouwbaar voor het maken van belangrijke beslissingen op individueel niveau. 0.8 is ook nog voldoende betrouwbaar, maar bij een betrouwbaarheid daaronder kan een testuitslag eigenlijk alleen nog maar gebruikt worden voor minder belangrijke beslissingen. Onder de 0.7 is de betrouwbaarheid alleen nog maar geschikt om uitspraken te doen op groepsniveau (zoals bij een grootschalig onderzoek naar de effectiviteit van een bepaalde onderwijsinterventie, waarbij het belangrijk is om te corrigeren voor intelligentie).

De betrouwbaarheid van een intelligentietest die voor het scoren gebruikmaakt van somscores (wat bij vrijwel alle Nederlandse intelligentietesten het geval is) wordt in de handleiding gerapporteerd aan de hand van de betrouwbaarheid in het midden van het meetbereik. Daar is de betrouwbaarheid van alle veelgebruikte intelligentietesten in Nederland zeer hoog: meestal rond de 0.95. Zo’n hoge betrouwbaarheid betekent dat de meetfout (SEM) rond het gemiddelde 3.35 is. De betrouwbaarheid van de test wordt bij het rapporteren van de scores uitgedrukt in een betrouwbaarheidsinterval. Een SEM van 3.35 geeft een betrouwbaarheidsinterval van ongeveer 12 punten rondom de gemeten score: 6 punten omlaag en 6 punten omhoog vanaf de gemeten score.

De meetfout van de geschaalde testscores (zoals de subtestscores of het TIQ) neemt echter toe naarmate iemand verder boven het gemiddelde scoort: wel 2 tot 4 keer hoger richting de randen van het meetbereik van een test [Hunsaker, 2012].

In de tabel hieronder zie je wat dat doet met de meetfout, de betrouwbaarheid en het betrouwbaarheidsinterval van een intelligentietest met een hoge betrouwbaarheid van 0.95 en een meetbereik van IQ 40 tot 160.
{| class="wikitable"
|
|'''Meetfout (SEM)'''
|'''Gecorrigeerde meetfout'''
|'''Gecorrigeerde betrouwbaarheid'''
|'''95% betrouwbaar-'''

'''heidsinterval'''
|- valign="TOP"
|'''100 (94-106)'''
|3.35
|3.35
|0.95
|12 pt
|- valign="TOP"
|'''130 (122-135)'''
|3.35
|6.70 (2x groter)
|0.80
|26 pt
|- valign="TOP"
|'''145 (137-149)'''
|3.35
|10.05 (3x groter)
|0.55
|39 pt
|- valign="TOP"
|'''160 (151-163)'''
|3.35
|13.40 (4x groter)
|0.20
|52 pt
|}
''Tabel 2: werkelijke betrouwbaarheid van een intelligentietest met een betrouwbaarheid van 0.95 en een meetbereik van 40-60, die voor het scoren gebruik maakt van klassieke testtheorie (somscores).''

Zoals je in de laatste kolom kunt zien, wordt het 95% betrouwbaarheidsinterval veel breder richting de extremen van het meetbereik. Waar het bij een TIQ van 100 nog 12 punten is (94-106), is dat bij een TIQ van 130 al opgelopen tot 26 punten, en bij een score van 160 zelfs 52 (!) punten.

Omdat er bij herhaalde metingen bovendien sprake is van regressie naar het gemiddelde, ligt het zwaartepunt van een betrouwbaarheidsinterval altijd wat meer richting het gemiddelde dan de gemeten score zelf (zowel bij zeer hoge als bij zeer lage scores).

Voor een gemeten TIQ van 130 zal het gecorrigeerde betrouwbaarheidsinterval dus 111-137 zijn, in plaats van de 122-135 die veelal gerapporteerd wordt. Voor een TIQ van 145 is het gecorrigeerde betrouwbaarheidsinterval ongeveer 110-148.

We moeten ons afvragen of het wel gerechtvaardigd is om op basis van een score met zo’n lage betrouwbaarheid, en zo’n breed betrouwbaarheidsinterval, te bepalen wie er wel of geen toegang krijgt tot belangrijke onderwijsvoorzieningen (zoals voltijds hoogbegaafden onderwijs). En of je bij een volwassene met een reguliere test goed onderscheid kunt maken tussen ‘bovengemiddeld intelligent’, ‘hoogbegaafd’ of ‘zeer hoogbegaafd’.

== Te weinig hoogbegaafden in de normeringssteekproef ==
Bij een klassieke normering met een aselecte normgroep van 1500 mensen zitten, volgens verwachting, slechts 37 mensen die een score van 130 of hoger behalen. Over alle leeftijdsgroepen heen. Dat vertaalt zich wiskundig gezien in een minder precieze norm aan de randen van het scorebereik van de test: de normfout.

Deze normfout wordt groter naarmate een IQ-score verder van het gemiddelde af ligt. Er zijn voor iemand met een score aan de rand van het scorebereik simpelweg te weinig mensen in de vergelijkingsgroep om de gegeven antwoorden mee te vergelijken.

De normfout moet eigenlijk ook nog opgeteld worden bij het betrouwbaarheidsinterval, waardoor deze zelfs nog breder wordt dan op basis van alleen de gecorrigeerde meetfout.

== Problemen signaleren die er niet zijn ==
Het argument van veel scholen om voor toelating tot hb-onderwijs toch te kiezen voor een veelgebruikte test als de WISC-V is vaak dat deze meer informatie geeft, omdat hij een breder profiel meet dan de KIQT+. Maar is dit wel terecht?

De betrouwbaarheid van subtest- en indexscores is lager dan die van de TIQ-score. Dit komt doordat een subtestscore op minder opgaven (en dus minder informatie) gebaseerd is dan de TIQ score. En ook voor deze scores geldt dat de betrouwbaarheid aan de bovenkant van het meetbereik lager wordt.

Daarnaast geldt dat de index- en subtestscores weinig predictieve validiteit hebben bovenop de gemeten TIQ-score [De Jong, 2023]. De klinische waarde van een breed gemeten intelligentieprofiel hierdoor maar klein, en ook over het wel of niet succesvol zijn op school zeggen de aanvullende scores minder dan veel mensen denken.

Sterker nog: soms worden er op basis van een breed intelligentieprofiel problemen gesignaleerd of verwacht die er in de praktijk helemaal niet zijn. Uit een TIQ van 140, met ergens een losse subtestscore van 13 of een losse indexscore van 115, wordt dan de conclusie getrokken dat er sprake is van problemen op dat specifieke vlak. Terwijl zulke scores nog steeds ruim bovengemiddeld zijn.

Verschillen in subtest- en indexscores zijn bovendien heel normaal. Zeker ook bij hoogbegaafden, gezien de mindere betrouwbaarheid van de subtest- en indexscores in combinatie met de teruglopende betrouwbaarheid aan de bovenkant van het scorebereik.

Is het voor toelating tot HB-onderwijs belangrijker om 10 of meer verschillende subtestscores, 5 primaire indexen en 5 aanvullende indexen in een rapport te hebben staan waarvan zowel de betrouwbaarheid als de predictieve validiteit beperkt zijn? Of gaan we voor een zo betrouwbaar mogelijke meting van de algemene intelligentie, en kijken (en luisteren) we daarnaast naar het kind zelf om te beoordelen wat de best passende vorm van onderwijs is?

== Wat maakt de KIQT+ en de VIQT+ beter geschikt? ==
Voor het grootste deel van de bevolking zijn de bestaande testen dus al heel betrouwbaar. Maar net zoals er voor het betrouwbaar kunnen meten van een zeer lage intelligentie ooit een beter geschikte test ontwikkeld is (de RAKIT-2), was er ook voor kinderen en volwassenen aan de bovenkant van de intelligentiecurve iets anders nodig.

Dat is waarom in 2021 de KIQT+ in gebruik is genomen voor vermoedelijk hoogbegaafde kinderen van 5 tot en met 10 jaar, en waarom in 2026 ook de VIQT+ genormeerd wordt (voor kinderen en volwassenen van 10 tot en met 70 jaar).

De KIQT+ en de VIQT+ meten net als de WISC-V en de WAIS-IV de algemene intelligentie, maar doen dat op een manier die beter passend en vooral ook meer betrouwbaar is voor de vermoedelijk hoogbegaafde doelgroep.

=== De belangrijkste verschillen ===

* Hoger instapniveau en minder makkelijke opgaven
** De KIQT+ en de VIQT+ hebben allebei een hoger instapniveau dan reguliere intelligentietesten. Er is dus minder risico dat zeer intelligente kinderen/volwassenen afhaken voordat ze zijn aangekomen bij opgaven die passen bij hun denkniveau.
* Meer moeilijke opgaven
** Er zijn meer opgaven die gebruikt kunnen worden voor het meten van een hoge intelligentie (zoals te zien was in tabel 1 eerder in dit artikel), en de opgaven worden naar het eind van de test ook veel moeilijker. Er kan dus betrouwbaarder worden gemeten aan de bovenkant van de curve (tot een IQ van 170).
* Geen tijdsdruk
** Zolang iemand op een productieve manier bezig is met een opgave, en er nog concrete stapjes worden gezet in de richting van een oplossing (of deze nu goed of fout is), mag er altijd worden doorgegaan. Dit zorgt voor een ontspannen afname en vermindert ruis door verschillen in hoe mensen omgaan met tijdsdruk.
* Normering volgens het DARSIS model
** Door gebruik te maken van de bekende structuur van hoe intelligentie zich over leeftijd heen ontwikkelt [Y. Cramer, 2021] is het mogelijk om nauwkeuriger te normeren. Deze manier van normeren staat aan de basis van de KIQT+ en de VIQT+, en heeft het bij de KIQT+ mogelijk gemaakt om gebruik te maken van een initiële normgroep van bijna 800 (vermoedelijk) (hoog)begaafde kinderen, met gemiddeld een (eerder gemeten) IQ van rond de 130. Dit betekent dat er in de normgroep veel meer kinderen met een (zeer) hoog IQ zaten dan in de normgroep van andere intelligentietesten.
* Normering aanvullend ondersteund door die van de ZOOV+ en de VOQS
** 25.000 afnames in a-selecte groepen in het basis- en voortgezet onderwijs, gestratificeerd naar schoolweging (BO) en schoolniveau (VO). In zo’n grote steekproef zitten statistisch gezien ongeveer 600 hoogbegaafden, in plaats van de ongeveer 35 in de normeringssteekproef van de meeste andere intelligentietesten.
* IRT in plaats van somscores
** Voor het berekenen van de scores wordt niet alleen gekeken naar hoeveel opgaven er goed beantwoord zijn, maar ook naar welke opgaven dat waren.
** Bij een fout antwoord wordt er ook gekeken naar of het een slim fout antwoord was, of een minder slim fout antwoord.
** De kalibratie van de items (de inschatting van de moeilijkheidsgraad, en de beoordeling welke foute antwoorden slim of minder slim zijn) wordt continu gefinetuned aan de hand van nieuw ingevoerde afnames. Dat zijn er voor de KIQT+ inmiddels meer dan 9.000.

== Item Respons Theorie ==
In de KIQT+ en de VIQT+ wordt voor het scoren, in plaats van Klassieke Test Theorie (KTT), gebruikgemaakt van Item Respons Theorie (IRT). Dat is een wezenlijk andere manier van scoren, waarbij niet alleen gekeken wordt naar het aantal goede antwoorden maar naar het volledige antwoordpatroon.

=== Welke opgaven zijn goed beantwoord? ===
Met IRT kijk je niet alleen naar hoeveel opgaven er goed zijn beantwoord, maar ook naar welke opgaven dat waren. Elk antwoord wordt bekeken als onderdeel van het gehele antwoordpatroon.

Bij scoren volgens IRT ga je ervan uit dat iemand die een aantal moeilijke opgaven goed heeft kunnen beantwoorden, de makkelijkere opgaven ook zal kunnen snappen. Dit is eigenlijk hetzelfde als bij een klassieke test met een leeftijdsafhankelijk instapniveau: bij een ouder iemand mag je dan bijvoorbeeld instappen bij opgave 4, en als diegene opgave 4 en 5 allebei goed beantwoordt mag je opgave 1 tot en met 3 ook als goed beantwoord noteren (ook al heb je die niet aangeboden). Bij IRT wordt dat principe door de hele test heen gebruikt, in plaats van alleen bij het bepalen van het instapniveau.

Maakt iemand aan het begin bij de makkelijke opgaven een paar foutjes, maar geeft hij of zij daarna op een rij moeilijke opgaven wel het goede antwoord, dan zal een KTT score alleen het totale aantal goede antwoorden weergeven. De IRT score neemt de moeilijkheid van de opgaven die als laatste goed beantwoord zijn ook mee in de beoordeling.

Als een fout antwoord niet 'past' in het patroon omdat de volgende vijf antwoorden weer goed zijn, wordt het herkend als 'waarschijnlijk een slordigheidsfoutje of een moment van onoplettendheid' en zal het minder zwaar gewogen worden. Past een fout antwoord wel in het patroon (bijvoorbeeld omdat de vraag ervoor en de vragen erna ook fout beantwoord zijn), dan wordt het volledig meegerekend.

In het voorbeeld hieronder krijgt Bart daarom bijna dezelfde score als Anne.
[[Bestand:Afbeelding1.png|links|omkaderd|Voorbeeld]]

Heeft iemand alle moeilijke opgaven goed beantwoord, en waren er daarna geen opgaven meer over, dan zal IRT er rekening mee houden dat iemand nog moeilijkere opgaven misschien ook goed zou kunnen beantwoorden. In het voorbeeld hierboven is de score van Claartje daarom geen 10 zoals bij KTT, maar 10+. Dirk heeft op de eerste drie opgaven geen antwoord gegeven (misschien omdat hij twijfelde over het aantal appeltjes in de boom), maar heeft daarna wel alle moeilijke opgaven goed beantwoord. Hij heeft hiermee aangetoond dat hij hetzelfde niveau aankan als Claartje, daarom krijgt ook hij de score 10+.

=== Hoe fout zijn de foute antwoorden precies? ===
Bij een fout antwoord wordt met IRT ook gekeken naar welk fout antwoord er dan gegeven is, en of dat foute antwoord ‘slim’ is of niet.

Welke foute antwoorden 'slim' zijn en welke niet hoeft een psycholoog niet zelf te beoordelen. Bij sommige opgaven zou dat nog wel kunnen, maar bij andere ligt het zo genuanceerd dat het bijna niet mogelijk is dat te beoordelen op basis van alleen de opgave zelf. Het IRT algoritme helpt daar dus bij: het vergelijkt elk fout antwoord met alle antwoordpatronen die in het systeem staan. Wordt een bepaald fout antwoord vooral gegeven door kinderen met een relatief hoge score (die naast dit foute antwoord dus ook veel goede antwoorden geven), dan is het een 'slim fout' antwoord. Wordt het vooral gegeven door kinderen met een relatief lage score dan is het juist een 'niet zo slim fout' antwoord. Die vergelijking wordt continu gemaakt op basis van alle tot dan toe ingevoerde afnames, en de weging van de foute antwoorden wordt dus steeds preciezer naarmate er meer afnames zijn ingevoerd.
[[Bestand:Grafiek.png|links|miniatuur]]
In de opgave van de grafiek hiernaast is G (de zwarte lijn) bijvoorbeeld het goede antwoord. Op de x-as staat hier de vaardigheidsscore voor de subtest waartoe de opgave behoort (waarbij 0 het gemiddelde is), op de y-as de kans dat een kind een bepaald antwoord zal geven. Je ziet dat de kans dat een kind op deze vraag het goede antwoord geeft stijgt naarmate de vaardigheidsscore hoger wordt (de zwarte lijn begint bij 0 en neemt daarna steeds verder toe). Precies zoals je zou verwachten voor een goed antwoord: hoe hoger iemands intelligentie, hoe groter de kans dat hij/zij een vraag goed beantwoordt. Voor de roze lijn (antwoord E, één van de foute antwoorden) geldt het omgekeerde: hoe intelligenter, hoe kleiner de kans dat dit antwoord gegeven wordt. Dit lijkt dus een heel voor de hand liggend antwoord (want het wordt relatief vaak gegeven), maar alleen als je totaal niet doorhebt hoe de opgave werkt. De gele lijn (antwoord F) is juist een fout antwoord dat vooral gegeven wordt door mensen met een relatief hoge vaardigheidsscore. Dit is dus een 'slim' fout antwoord. Je zou met andere woorden kunnen zeggen dat dit antwoord 'deels goed' is. De andere vragen zitten er een beetje tussenin, waarbij hogere pieken een duidelijker signaal geven en dus zwaarder worden meegewogen.

Dat meewegen van foute antwoorden gebeurt beide kanten op: slimme foute antwoorden kunnen de ruwe score iets verhogen. Minder slimme foute antwoorden kunnen de

ruwe score juist iets verlagen. Het effect daarvan per opgave is overigens maar klein: het

goede antwoord levert altijd een stuk meer punten op dan een fout antwoord, ook al is dat

foute antwoord een 'slimme fout' (en andersom zal ook een eventuele aftrek maar klein zijn).

Het is een soort 'finetunen' van de ruwe score.

Dit finetunen maakt het mogelijk om ook te differentiëren ‘tussen de goede antwoorden in’. Zo creëer je met 10 opgaven in de praktijk veel meer dan 10 verschillende ‘meetpunten’. Bij de KIQT+ en de VIQT+ betekent dit dat je met hetzelfde aantal opgaven veel preciezer kunt meten dan bij een somscore het geval zou zijn.

Kijkend naar tabel 1 eerder in dit artikel heeft de VIQT+ per subtest voor de geschaalde subtestscores van 18 tot 25 bij een 30-jarige nog 12 opgaven beschikbaar, en door het finetunen met IRT worden dat per subtest meer dan twee keer zoveel meetpunten. Minimaal 24 meetpunten dus, voor een geschaald scorebereik van 8 punten. Dat is een enorm verschil met de WAIS-IV, die bij dezelfde leeftijd voor de geschaalde subtestscores van 14 tot 18 (een geschaald scorebereik van 5 punten) nog maar twee tot vier meetpunten (opgaven) overheeft.

Dit is waarom het mogelijk is om met de KIQT+ en de VIQT+ veel nauwkeuriger te meten in het hoogbegaafde en zeer hoogbegaafde scorebereik.

=== Hoe zit het met de betrouwbaarheid bij hogere IQ-scores? ===
Een bijkomend voordeel van het gebruik van een IRT algoritme, is dat de betrouwbaarheid van een test over het volledige leeftijds- en scorebereik heel precies kan worden berekend. Van de KIQT+ weten we daarom dat de betrouwbaarheid over een heel groot deel van het bereik minimaal 0.95 of zelfs hoger is.
{| class="wikitable"
|
|'''IQ 105'''
|'''IQ 115'''
|'''IQ 130'''
|'''IQ 145'''
|'''IQ 160'''
|'''IQ 170'''
|- valign="TOP"
|'''5''' '''jaar'''
|0.94
|0.94
|0.95
|0.96
|0.97
|0.97
|- valign="TOP"
|'''6''' '''jaar'''
|0.94
|0.95
|0.96
|0.97
|0.97
|0.97
|- valign="TOP"
|'''7''' '''jaar'''
|0.95
|0.96
|0.97
|0.97
|0.97
|0.96
|- valign="TOP"
|'''8''' '''jaar'''
|0.95
|0.96
|0.97
|0.97
|0.96
|0.92
|- valign="TOP"
|'''9''' '''jaar'''
|0.96
|0.97
|0.97
|0.97
|0.93
|0.86
|- valign="TOP"
|'''10''' '''jaar'''
|0.96
|0.97
|0.97
|0.96
|0.90
|0.78
|}
Hoewel de VIQT+ op moment van schrijven nog niet volledig genormeerd is, kan op basis van afnames tot nu toe al wel een voorlopige betrouwbaarheid berekend worden. En ook die is (met nog ongeveer 400 afnames te gaan) al over vrijwel het volledige meetbereik hoger dan 0.95.

=== Aanbevelingen voor diagnostici ===

# '''Maak vooraf expliciet: wat is de vraag?''' “Is er sprake van (zeer) hoge begaafdheid en/of “is er sprake van (zeer) hoge intelligentie? “Dit vraagt om maximale precisie aan de bovenkant. “Hoe functioneert iemand cognitief in brede zin?” is een andere vraag. Leg vast welke beslissing(en) aan de uitkomst gekoppeld worden (toelating, voorzieningen, behandelroute, loopbaanbesluit).
# '''Voorkom dat tijdsdruk ‘intelligentie’ gaat meten.''' Zeker bij vermoedelijk hoogbegaafden en 2e-profielen (ASS/ADHD/angst/trauma) kan timing en korte afbreekcriteria scores omlaag trekken. NAGC wijst er bij de WISC-V expliciet op dat tijdsdruk is toegenomen en dat dit intelligentie kan onderschatten.
# '''Behandel FSIQ/TIQ en profielen met discipline, niet met enthousiasme.''' Profielanalyse (sterktes/zwaktes) is verleidelijk, maar bij de WISC-V laten validiteitsanalyses zien dat “profielen” beperkt houvast bieden; index-/subtestscores voegen vaak weinig toe boven g/FSIQ voor interpretatie. Praktisch: benadruk onzekerheid, baseer conclusies op convergerende aanwijzingen (observatie, anamnese, onderwijs-/werkdata), en wees terughoudend met klinische labels op basis van één lage(re) indexscore die nog steeds bovengemiddeld is.
# '''Rapporteer altijd betrouwbaarheidsintervallen en bespreek ze begrijpelijk.''' Als de uitkomst consequenties heeft, hoort de onzekerheidsmarge in het gesprek centraal te staan. Vermijd harde conclusies op één punt-score (“IQ 144 dus niet”). Werk dus met bandbreedtes en leg uit dat precisie aan de randen doorgaans afneemt (dit principe wordt in de literatuur breed benoemd; exacte factor-2-tot-4 verschilt per test/scorebereik).
# '''Wees expliciet over wat je níét kunt hardmaken.''' Bij vermoedelijk zeer hoge intelligentie geldt: “met deze test kunnen we onderbouwen dat het hoog is, maar het exacte niveau (bijv. 145 vs 155) is minder zeker” — tenzij je een instrument gebruikt dat aantoonbaar beter differentieert aan de bovenkant én waarvan je de technische onderbouwing kunt laten zien.
# '''Neem ‘fit’ en follow-up net zo serieus als de score.''' Een score zonder vertaling naar onderwijs/werk/zelfinzicht is een dood eind. Eindig met concrete adviezen: welk type instructie, tempo, autonomie, prikkelregulatie, peers, executieve ondersteuning past hierbij?

=== Aanbevelingen voor scholen / toelatingscommissies ===

# '''Stop met “één getal, één poort”.''' Gebruik geen harde afkapwaarden zonder bandbreedte. Als je een IQ-criterium hanteert, werk dan met '''confidence intervals''' en met aanvullende gegevens (leerlingwerk, didactische voorsprong, observaties, gesprek met leerling/ouders).
# '''Wees extra voorzichtig met verwerkingssnelheid en werkgeheugen als ‘zwakte’.''' Hoogbegaafde leerlingen kunnen relatief lager scoren op verwerkingssnelheid; NAGC waarschuwt dat een overmatige nadruk daarop signalering/een betrouwbare meting kan hinderen. Een “lagere” (maar nog bovengemiddelde) score betekent niet automatisch een probleem dat onderwijs blokkeert.
# '''Kies instrumenten passend bij de beslissing die je neemt.''' Als het gaat om het onderscheid binnen de bovenkant (hoog vs zeer hoog), is een instrument nodig dat daar voldoende kan differentiëren. Als je dat niet hebt: wees eerlijk over de onzekerheid en maak het besluit breder dan alleen de testscore.
# '''Organiseer follow-up als standaard, niet als gunst.''' Screening of testen is pas zinvol als er daarna structureel iets verandert: compacten, verrijken, versnellen, plus begeleiding op sociaal-emotioneel en executief vlak waar nodig.

=== Aanbevelingen voor mensen die zichzelf herkennen (en ouders) ===

# '''Bepaal je doel vóór je test.''' Wil je erkenning/zelfinzicht, toegang tot voorzieningen, of een cognitief profiel voor begeleiding? Je doel bepaalt welke test(aanpak) passend is en hoe je de uitslag moet lezen.
# '''Bereid praktisch voor, niet inhoudelijk.''' Oefenen “voor IQ” heeft weinig zin; wél zinvol: uitgerust, gegeten, prikkelarm, en spanning reduceren (kennismaking, weten hoe de dag loopt). Dit vergroot de kans dat de meting jouw functioneren weerspiegelt, niet je stressniveau.
# '''Vraag om uitleg in gewone taal mét bandbreedte.''' Laat degene die de test afneemt niet alleen een score geven, maar ook aangeven: wat betekent dit in leren/werken, waar zit je energie-lek, wat is je ideale context, en welke aanpassingen helpen morgen al?

== Wat kun je zelf doen om je goed voor te bereiden op een intelligentieonderzoek? ==
Flink studeren of oefenen voor een intelligentietest is niet nodig (en heeft ook geen zin). Alle soorten opgaven zullen tijdens de afname worden uitgelegd aan de hand van enkele voorbeeldopgaven. Pas wanneer je die voorbeeldopgaven goed begrijpt, zal de tester doorgaan met de echte opgaven.

Als jouw kind (of jijzelf) het spannend vindt om in een vreemde omgeving te zijn en/of met een onbekende in gesprek te gaan, kan het helpen om van tevoren vast een keer kennis te maken. Soms helpt het ook al om op de website van de praktijk die het intelligentieonderzoek uitvoert even op te zoeken wie de tester is, wat de werkwijze is tijdens een onderzoek, of hoe het er binnen uitziet.

Zorg dat je goed uitgerust op de testdag verschijnt, dat je voldoende gegeten hebt, en dat je wat snacks en iets te drinken bij je hebt. Nadenken wordt echt moeilijker als je moe bent of honger hebt.

En onthoud vooral: het doel van intelligentieonderzoek is niet om een zo hoog mogelijke score te behalen, maar om een zo betrouwbaar mogelijk beeld te verkrijgen van jouw functioneren (of dat van je kind). Een goede psycholoog of orthopedagoog gaat daarvoor op een zo ontspannen mogelijke manier samen met jou op zoek naar de grens van wat je nog net lukt, en wat echt te moeilijk voor je is.

== Bronnen: ==

* Cramer, Y. (2021). ''Distribution across age of raw and scaled intelligence scores: The DARSIS model'' [Preprint]. OSF. <nowiki>https://doi.org/10.31234/osf.io/en82j</nowiki>
* de Jong, P. F. (2023). The validity of WISC-V profiles of strengths and weaknesses. ''Journal of Psychoeducational Assessment, 41'', 363–379. <nowiki>https://doi.org/10.1177/07342829221150868</nowiki>
* Grondhuis, S. N., Lecavalier, L., Arnold, L. E., Handen, B. L., Scahill, L., McDougle, C. J., & Aman, M. G. (2018). Differences in verbal and nonverbal IQ test scores in children with autism spectrum disorder. ''Research in Autism Spectrum Disorders, 49'', 47–55. <nowiki>https://doi.org/10.1016/j.rasd.2018.02.001</nowiki>
* Hunsaker, S. L. (Ed.). (2012). ''Identification: The theory and practice of identifying students for gifted and talented education services''. Creative Learning Press.
* Na, S. D., & Burns, T. G. (2016). Wechsler Intelligence Scale for Children–V: Test review. ''Applied Neuropsychology: Child, 5''(2), 156–160. <nowiki>https://doi.org/10.1080/21622965.2015.1015337</nowiki>
* Nader, A.-M., Courchesne, V., Dawson, M., & Soulières, I. (2016). Does WISC-IV underestimate the intelligence of autistic children? ''Journal of Autism and Developmental Disorders, 46''(5), 1582–1589. <nowiki>https://doi.org/10.1007/s10803-014-2270-z</nowiki>
* National Association for Gifted Children. (2018, August 1). ''Use of the WISC-V for gifted and twice exceptional identification'' (Position statement).
* Silverman, L. K. (2009). The measurement of giftedness. In L. V. Shavinina (Ed.), ''International handbook on giftedness'' (pp. 947–970). Springer. <nowiki>https://doi.org/10.1007/978-1-4020-6162-2_48</nowiki>
* Silverman, L. K. (2018). Assessment of giftedness. In S. I. Pfeiffer (Ed.), ''Handbook of giftedness in children: Psychoeducational theory, research, and best practices'' (2nd ed., pp. 183–207). Springer. <nowiki>https://doi.org/10.1007/978-3-319-77004-8_12</nowiki>
* Wechsler, D. (2012). ''WAIS-IV-NL: Nederlandstalige bewerking. Afname- en scoringshandleiding''. Pearson Assessment & Information.

Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden

2026-03-25T16:06:33Z

LindaBron:

= '''Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden''' =

=== SCALIQ, maart 2026 ===
Inleiding
Hoogbegaafdheid: model vs definitie
Moeilijkheden bij het testen van hoogbegaafden
De belangrijkste beperkingen
Waarom is een speciale test voor hoogbegaafden nodig?
Te weinig moeilijke vragen
Lagere betrouwbaarheid aan de randen van het scorebereik
Te weinig hoogbegaafden in de normeringssteekproef
Problemen signaleren die er niet zijn
Wat maakt de KIQT+ en de VIQT+ beter geschikt?
De belangrijkste verschillen
Item Respons Theorie
Welke opgaven zijn goed beantwoord?
Hoe fout zijn de foute antwoorden precies?
Hoe zit het met de betrouwbaarheid bij hogere IQ-scores?
Aanbevelingen voor diagnostici
Aanbevelingen voor scholen / toelatingscommissies
Aanbevelingen voor mensen die zichzelf herkennen (en ouders)
Wat kun je zelf doen om je goed voor te bereiden op een intelligentieonderzoek?

== '''Inleiding''' ==
Waarom zou je eigenlijk wíllen weten of jij (of je kind of cliënt) (zeer) hoogbegaafd is? Voor sommige mensen is signaleren genoeg: herkenning geeft taal, opluchting en handvatten. Maar soms staat er meer op het spel. Denk aan toegang tot passend onderwijs, versnellen of verrijken, een werkcontext die beter past, of het doorbreken van jarenlange misinterpretaties (“je bent lui”, “je stelt je aan”, “je bent slim maar haalt het er niet uit”). Een betrouwbare intelligentiemeting kan dan helpen om ruis van realiteit te scheiden: niet om een etiket te plakken, maar om een stevig ankerpunt te hebben voor keuzes en begeleiding.
Tegelijk is intelligentie in kaart brengen bij (zeer) hoogbegaafden een vak apart. Veel gangbare testen zijn uitstekend rond het gemiddelde, maar worden minder precies aan de randen van het scorebereik. Bij hoge scores spelen bovendien praktische en interpretatieve valkuilen: tijdsdruk, subtestplafonds, te snelle afbreekregels, taal- en cultuurinvloeden, én de neiging om kleine verschillen in profielscores te zwaar te wegen. Dat kan leiden tot onderschatting, maar ook tot het ‘vinden’ van problemen die er in het dagelijks functioneren helemaal niet zijn.
In dit artikel lees je (1) waarom kenmerkenlijstjes en modellen nuttig zijn voor herkenning, maar niet geschikt om hoogbegaafdheid vast te stellen, (2) waarom reguliere testen beperkingen hebben bij hoge scores, en (3) welke uitgangspunten en keuzes het verschil maken als je wél zo betrouwbaar mogelijk wilt meten—bijvoorbeeld met instrumenten die beter differentiëren aan de bovenkant en scoringmethoden gebruiken die meer informatie uit antwoordpatronen halen.

== Hoogbegaafdheid: model vs definitie ==
Veel mensen herkennen zichzelf of hun kinderen in lijstjes met kenmerken, zoals de zijnskenmerken van Prof. Tessa Kieboom of de overexcitabilities van Dabrowski. Deze breed circulerende kenmerkenlijstjes volgen uit verschillende modellen over hoogbegaafdheid.

Een model is een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid, met als doel te begrijpen hoe verschillende onderdelen met elkaar interacteren.

Modellen over hoogbegaafdheid ontstaan meestal vanuit de zorg- of onderwijspraktijk, nadat bepaalde kenmerken en gedragingen vaak geobserveerd zijn bij de hoogbegaafden waarmee professionals in aanraking komen. Ze zijn waardevol voor het beter begrijpen wat hoogbegaafdheid voor gevolgen kan hebben bij de interactie met anderen en/of met de omgeving, en kunnen dus helpen bij het beter begrijpen van jezelf, en bij het signaleren van mogelijke kenmerken van en gedragingen bij hoogbegaafdheid.

Wat echter vaak vergeten wordt, is dat aan de basis van veel modellen vooral observaties bij een selecte groep hoogbegaafden staan. Een model dat gemaakt wordt door een (groep) zorgprofessional(s) na het observeren van kenmerken en gedragingen bij de veel hoogbegaafden die bij hen in de praktijk komen, is bijvoorbeeld gebaseerd op de groep ‘hoogbegaafden die tegen problemen aanlopen waarvoor onderzoek, begeleiding en/of behandeling nodig is’.

Of de in het model verwerkte kenmerken ook gelden voor hoogbegaafden zonder problemen is vaak niet goed onderzocht. Net als of de in het model genoemde kenmerken misschien ook gelden voor mensen die helemaal niet hoogbegaafd zijn. Waar je een model (en de daarvan afgeleide lijstjes met kenmerken) daarom niet voor kunt gebruiken, is om te bepalen of je daadwerkelijk hoogbegaafd bent.

Een definitie beschrijft zo nauwkeurig mogelijk wie/wat wel/niet tot de doelgroep behoort. Volledige consensus over de definitie van hoogbegaafdheid is er helaas niet, maar vrijwel iedereen is het erover eens dat in de definitie van hoogbegaafdheid in elk geval een zeer hoge intelligentie voorkomt. Intelligentie is het vermogen om te leren, te begrijpen, abstract te denken en problemen op te lossen. Hoogbegaafden doen dat significant beter dan gemiddeld. En het fijne van intelligentie is dat het goed meetbaar is, en vrij stabiel.

Voor hoogbegaafdheid wordt in de definitie een IQ van minimaal twee standaarddeviaties boven het gemiddelde aangehouden. In de meeste moderne intelligentietesten, die een schaal met een gemiddelde van 100 en een standaarddeviatie van 15 hanteren, betekent dat een IQ van 130 of hoger. Voor ‘zeer hoogbegaafd’ geldt een IQ van 145 als ondergrens.

Wil je dus echt meer zekerheid over of je hoogbegaafd bent of niet? Of heb je behoefte aan meer contact met ontwikkelingsgelijken en wil je daarom lid worden van internationale verenigingen als Mensa (IQ minimaal 2SD boven het gemiddelde) of Triple Nine (IQ minimaal 3SD boven het gemiddelde)? Dan is een betrouwbare en goed genormeerde intelligentietest de volgende stap.

'''KADER: toelatingseisen verenigingen hoogbegaafdheid'''

130 of hoger, ofwel >=+2SD, gaat om 2.28% van de populatie
Mensa rekent met de bovenste 2%, wat overeenkomt met 130.81, vaak afgerond naar 131

145 of hoger, ofwel >=+3SD, gaat om 0.135% van de populatie
Triple Nine Society gaat uit van de bovenste 0.1% (1 op de 1000, oftewel 99.9ste percentiel) wat overeenkomt met 146.353, vaak afgerond naar 146.

== Moeilijkheden bij het testen van hoogbegaafden ==
Een intelligentietest bestaat uit allerlei cognitieve taken waarmee iemands functioneren in kaart gebracht kan worden.

Bij volwassenen is intelligentieonderzoek (vaak online of in groepsverband) soms onderdeel van een assessment tijdens een sollicitatieprocedure of loopbaantraject. De scores kunnen dan een indicatie geven van het soort werkzaamheden dat iemand zou kunnen verrichten en hoeveel instructie en/of begeleiding daarvoor nodig is, maar ook van het niveau opleiding dat iemand kan en mag gaan volgen.

Het doel van intelligentieonderzoek bij kinderen en jongeren is vaak om te beoordelen of intelligentie aan de basis kan liggen van leer- of gedragsproblematiek, en zo ja, op welke vaardigheden iemand relatief het meeste achterblijft (of juist mee zou kunnen compenseren). Zo kan een zwak ontwikkeld werkgeheugen ervoor zorgen dat een kind minder informatie vast kan houden, en daardoor de draad kwijtraakt bij het maken van rekensommen waarvoor meerdere stapjes nodig zijn.

De meeste moderne, goed genormeerde intelligentietesten (zoals de WISC-V of de WAIS-IV) zijn hiervoor over het algemeen goed bruikbaar. Bij het testen van vermoedelijk hoogbegaafde kinderen en volwassenen lopen onderzoekers in de praktijk echter tegen een aantal beperkingen aan.
De belangrijkste beperkingen

=== De belangrijkste beperkingen ===

* Bij een deel van de subtesten in veelgebruikte intelligentietesten is sprake van een maximaal toegestane tijd per opgave. Niet alleen bij onderdelen die specifiek bedoeld zijn om reactie- of verwerkingssnelheid te meten, maar ook bij onderdelen waarmee gemeten wordt of iemand in staat is om logisch na te denken. Dit lijkt voor de hand liggend, want mensen die slimmer zijn denken meestal ook sneller. Echter:
** Sommige mensen functioneren beter wanneer er sprake is van tijdsdruk, terwijl anderen er juist stress van krijgen en daardoor niet meer goed kunnen presteren.
** Te veel tijdsdruk zorgt ervoor dat mensen die zorgvuldig nadenken en hun antwoorden graag even dubbelchecken, relatief lager scoren. Niet omdat ze minder intelligent zijn, maar omdat goede antwoorden die buiten de tijd gegeven worden minder punten opleveren, of zelfs helemaal niet meetellen.

Dit veroorzaakt ruis in de intelligentiemeting. In veel landen wordt daarom geadviseerd om tijdsdruk te beperken bij het identificeren van hoogbegaafde kinderen [NAGC, 2018] omdat blijkt dat dit belemmerend kan werken [Silverman, 2018].

* Taal- en kennisvragen zijn vaak onderdeel van een intelligentietest. Op zich is dat logisch, want met een hoge intelligentie kun je relatief makkelijker leren dan gemiddeld. Dat uit zich over het algemeen ook in een grotere woordenschat, een hogere taalvaardigheid en een grotere algemene kennis. Er zijn echter ook nadelen aan het gebruik van taal- en kennisvragen in een intelligentietest:
** Antwoordmodellen komen soms niet overeen met de antwoorden die hoogbegaafden geven: het is voor een tester in dat geval lastig om te beoordelen of een vraag goed of fout beantwoord is. Als de ene tester daardoor een bepaald antwoord wel goed beoordeelt en een andere tester niet, zijn scoreverschillen niet meer het gevolg van een verschil in intelligentie maar van een verschil in beoordeling door de tester (zoals ook bij jurysporten als kunstschaatsen de rangschikking deels beïnvloed kan worden door wie er in de jury zit).
** Taal- en kennisvragen zorgen ervoor dat de omgeving waarin iemand is opgegroeid en de ervaringen die iemand heeft opgedaan door de mogelijkheden (zoals opleiding en financiële middelen) die iemand heeft gehad veel invloed hebben op de scores. Dit kan zowel over- als onderschatting tot gevolg hebben. Deze effecten zijn het grootst bij jonge kinderen, maar zijn er zeker ook bij volwassenen.
** Onderzoeken naar kinderen met ASS laten zien dat intelligentietesten met een verbaal deel de intelligentie van deze kinderen flink kunnen onderschatten, terwijl dat de prestatie van kinderen zonder ASS vergelijkbaar is voor intelligentietesten met en zonder een verbaal deel [Nader et al., 2016, Grondhuis et al., 2018]

* Ambiguïteit in de opgaven en/of antwoordmogelijkheden. Iemand die sneller en meer verbanden ziet, kan soms wel zes verschillende redenen bedenken waarom een koe en een varken tot dezelfde categorie behoren, maar ook waarom dat niet zo is. In dat geval zijn er op een vraag meerdere antwoorden mogelijk, terwijl er volgens het antwoordmodel echt maar één juist antwoord is.

* Niveaudiscrepantie / te moeilijk denken. Als er een plaatje getoond wordt van een appelboom waarin twee appels zichtbaar zijn, en de vraag is “Hoeveel appels hangen er in deze boom?”, is het doel van zo’n vraag waarschijnlijk om te achterhalen of een kind weet wat een appel is, en of het al tot twee kan tellen. Een slim kind dat van te voren misschien van haar of zijn ouders gehoord heeft dat het die dag allerlei moeilijke puzzeltjes mag gaan maken zal misschien denken “Het antwoord zal vast niet twee zijn, want dat is veel te makkelijk. Misschien hangen er aan de andere kant van de boom ook wel wat appels…” en daarom “Vier” antwoorden. Of zeggen dat hij of zij het antwoord niet weet, want wie zegt dat er aan elke kant van de boom evenveel appels hangen?
** Als zoiets aan het begin van een subtest een paar keer gebeurt, kan het zijn dat de subtest volgens de afbreekregels al moet worden afgebroken voordat het kind bij de opgaven aankomt die beter passen bij zijn eigen denkniveau. Dat kan ervoor zorgen dat scores (veel) lager uitvallen dan de werkelijke intelligentie van een kind.
** Vanwege het gebruik van somscores, waarbij de ruwe score alleen gebaseerd is op het aantal goede antwoorden, tellen dit soort fouten aan het begin van de test even hard mee als fouten op te moeilijke vragen aan het eind. Ook als de afbreekregel niet te vroeg bereikt wordt, kunnen te makkelijke vragen aan het begin er zo voor zorgen dat de scores lager uitvallen dan de werkelijke intelligentie van een kind.

== Waarom is een speciale test voor hoogbegaafden nodig? ==
Een deel van bovenstaande moeilijkheden, die te maken hebben met het soms moeilijker testbaar zijn van hoogbegaafden, is algemeen bekend en in de praktijk voor een deel nog wel op te vangen. Bijvoorbeeld door een goede klik met de tester, een bewuste keuze in het soort test (bijvoorbeeld een taalarme test zoals de SON-R wanneer iemand de Nederlandse taal nog niet goed beheerst of er vermoedelijk sprake is van ASS), doorvragen (waar en hoe het afnameprotocol dat toestaat) wanneer een antwoord uitblijft of onduidelijk is, en goede verslaglegging met praktische handvatten (waardoor de nadruk minder op de scores komt te liggen, en meer op wat iemand nodig heeft om beter te kunnen functioneren).

Als het gaat om betrouwbaar onderscheid kunnen maken tussen een IQ van bijvoorbeeld 120, 135 of 150 spelen echter ook de moeilijkheidsgraad en de wijze van normeren een belangrijke rol.

Veelgebruikte reguliere intelligentietesten meten heel betrouwbaar rondom het gemiddelde, maar voor het maken van een betrouwbaar onderscheid tussen een hoge en een zeer hoge intelligentie (en dus voor het beoordelen of er sprake is van hoogbegaafdheid, en zo ja in welke mate) zijn ze veel minder geschikt. Bij de meeste testen is het betrouwbare scorebereik namelijk een stuk kleiner dan het scorebereik dat in de productinformatie genoemd wordt. En niet iedereen is zich daarvan bewust.

== Te weinig moeilijke vragen ==
Het eerste probleem bij metingen aan de bovenkant van het scorebereik is dat bij de verdeling van makkelijke en moeilijke vragen het zwaartepunt vaak onder of rond het gemiddelde (IQ 100) ligt.

Zo wordt voor de leeftijdsgroep 30 t/m 34 jaar in de WAIS-IV (afhankelijk van de subtest) ongeveer 60 tot 80% van de opgaven gebruikt voor de onderste helft van het scorebereik (IQ 40-100). Ditzelfde geldt voor de meeste andere individuele intelligentietesten, en ook voor klassikale leerpotentieel-toetsen als de NSCCT. Dat is op zich heel logisch, omdat intelligentietesten nu nog vaak gebruikt worden om te beoordelen of er sprake is van een lage intelligentie. En leerpotentieel-toetsen op school zijn voornamelijk bedoeld om te helpen inschatten welk type vervolgonderwijs het meest passend zou zijn, en daarvoor hoeft er niet verder gedifferentieerd te worden dan het 80ste percentiel: ongeveer 20% van de leerlingen stroomt uit op VWO niveau en moeilijker dan dat wordt het op de middelbare school in Nederland niet.

Wil je echter weten of er sprake is van een zeer hoge intelligentie? Dat kom je hierdoor in de bovenste helft van het scorebereik opgaven tekort.

Met de WAIS-IV subtest Matrix Redeneren (MR), die 26 items bevat, wordt met de eerste 21 opgaven alleen de onderste helft van het scorebereik gemeten: tot en met een geschaalde score van 10 (op de gebruikte subtestscore-schaal van gem 10 SD 3 is dat precies gemiddeld). Er blijven dan nog maar 5 opgaven over om te differentiëren van een geschaalde score van 11 tot en met 16 (de maximaal haalbare geschaalde score voor een 30-jarige op deze subtest).

Behalve dat het saai en/of frustrerend kan zijn om eerst 20 veel te makkelijke opgaven te moeten maken voordat het een beetje interessant wordt, betekent dit ook dat er met deze subtest aan de bovenkant van het scorebereik minder precies (en minder ver) kan worden gedifferentieerd dan aan de onderkant.

Ook het feit dat de ruwe score bij deze subtest een somscore is (1 punt per goed antwoord, waarmee geen onderscheid gemaakt wordt tussen makkelijke en moeilijke opgaven), zorgt ervoor dat differentiëren boven een IQ van 130 eigenlijk niet meer goed mogelijk is. Begrijp je alle MR opgaven goed, maar maak je ergens onderweg een slordigheidsfoutje? Dan zakt je geschaalde score voor deze subtest meteen terug van 16 naar 14.

In de tabel hieronder kun je zien hoe de meest op elkaar lijkende subtesten van de WAIS-IV en de VIQT+1 zich tot elkaar verhouden voor wat betreft het aantal opgaven waarmee een hoog tot zeer hoog IQ kan worden gemeten bij een 30-jarige.
{| class="wikitable"
| rowspan="2" |
| colspan="2" |'''Aantal items om te differentiëren bij'''

'''geschaalde scores vanaf: 14 (120)'''
| colspan="2" |'''Aantal items om te differentiëren bij'''

'''geschaalde scores vanaf: 18 (140)'''
|'''Maximaal haalbare geschaalde score'''

'''(plafondscore)'''
| colspan="2" |
|- valign="TOP"
|'''WAIS-IV'''
|'''VIQT+'''1
|'''WAIS-IV'''
|'''VIQT+'''
|'''WAIS-IV'''
|'''VIQT+'''
|- valign="TOP"
|'''Matrices (MR/MA)'''
|2
|17
|0
|12
|16
|25
|- valign="TOP"
|'''Puzzels (FS/PU)'''
|3
|18
|0
|11
|17
|25
|- valign="TOP"
|'''Gewichten (GW)'''
|4
|16
|1
|12
|18
|24
|- valign="TOP"
|'''PRI'''2 '''(WAIS-IV)'''
|9
|
|1
|
|1433
|
|- valign="TOP"
|'''TIQ (VIQT+)'''
|
|51
|
|35
|
|170+
|}
''Tabel 1: vergelijking voor een 30-jarige tussen de WAIS-IV (Pearson, WAIS-IV-NL afname en scoringshandleiding) en de VIQT+ (SCALIQ, interne analyse tijdens normeringsonderzoek).''
1. Voor de VIQT+ is hier alleen het aantal items genoteerd - nog zonder rekening te houden met het IRT algoritme dat het mogelijk maakt om, op basis van deels goede antwoorden, preciezer te kunnen differentiëren dan met alleen somscores.

2. In dit voorbeeld is de subtest Blokpatronen vervangen door de subtest Gewichten (wat volgens de WAIS-IV afname en scorehandleiding is toegestaan), om deze voor wat betreft de testinhoud beter te kunnen vergelijken met het TIQ van de VIQT+.

3. De ruwe indexscore is bij de WAIS-IV een optelsom van de geschaalde subtestscores behorend bij de betreffende index. De maximale ruwe indexscore voor een bepaalde leeftijdsgroep is dus de optelsom van de maximale geschaalde subtestscores. Aan de hand van de normtabellen kan daarvoor de geschaalde indexscore bepaald worden.

== Lagere betrouwbaarheid aan de randen van het scorebereik ==
In de technische handleiding van elk instrument wordt de betrouwbaarheid gegeven. Dit is een getal tussen de 0 en de 1: hoe dichter bij 1, hoe betrouwbaarder het instrument. Een meting met een betrouwbaarheid van 0 is nutteloos: je kunt dan net zo goed een muntje opgooien. Metingen met een betrouwbaarheid van 1 bestaan niet: bij elke meting is er sprake van enige meetonzekerheid. Hoe betrouwbaarder een test, hoe kleiner de meetonzekerheid.

Intelligentietesten met een betrouwbaarheid boven de 0.9 worden volgens de COTAN normen gezien als goed betrouwbaar voor het maken van belangrijke beslissingen op individueel niveau. 0.8 is ook nog voldoende betrouwbaar, maar bij een betrouwbaarheid daaronder kan een testuitslag eigenlijk alleen nog maar gebruikt worden voor minder belangrijke beslissingen. Onder de 0.7 is de betrouwbaarheid alleen nog maar geschikt om uitspraken te doen op groepsniveau (zoals bij een grootschalig onderzoek naar de effectiviteit van een bepaalde onderwijsinterventie, waarbij het belangrijk is om te corrigeren voor intelligentie).

De betrouwbaarheid van een intelligentietest die voor het scoren gebruikmaakt van somscores (wat bij vrijwel alle Nederlandse intelligentietesten het geval is) wordt in de handleiding gerapporteerd aan de hand van de betrouwbaarheid in het midden van het meetbereik. Daar is de betrouwbaarheid van alle veelgebruikte intelligentietesten in Nederland zeer hoog: meestal rond de 0.95. Zo’n hoge betrouwbaarheid betekent dat de meetfout (SEM) rond het gemiddelde 3.35 is. De betrouwbaarheid van de test wordt bij het rapporteren van de scores uitgedrukt in een betrouwbaarheidsinterval. Een SEM van 3.35 geeft een betrouwbaarheidsinterval van ongeveer 12 punten rondom de gemeten score: 6 punten omlaag en 6 punten omhoog vanaf de gemeten score.

De meetfout van de geschaalde testscores (zoals de subtestscores of het TIQ) neemt echter toe naarmate iemand verder boven het gemiddelde scoort: wel 2 tot 4 keer hoger richting de randen van het meetbereik van een test [Hunsaker, 2012].

In de tabel hieronder zie je wat dat doet met de meetfout, de betrouwbaarheid en het betrouwbaarheidsinterval van een intelligentietest met een hoge betrouwbaarheid van 0.95 en een meetbereik van IQ 40 tot 160.
{| class="wikitable"
|
|'''Meetfout (SEM)'''
|'''Gecorrigeerde meetfout'''
|'''Gecorrigeerde betrouwbaarheid'''
|'''95% betrouwbaar-'''

'''heidsinterval'''
|- valign="TOP"
|'''100 (94-106)'''
|3.35
|3.35
|0.95
|12 pt
|- valign="TOP"
|'''130 (122-135)'''
|3.35
|6.70 (2x groter)
|0.80
|26 pt
|- valign="TOP"
|'''145 (137-149)'''
|3.35
|10.05 (3x groter)
|0.55
|39 pt
|- valign="TOP"
|'''160 (151-163)'''
|3.35
|13.40 (4x groter)
|0.20
|52 pt
|}
''Tabel 2: werkelijke betrouwbaarheid van een intelligentietest met een betrouwbaarheid van 0.95 en een meetbereik van 40-60, die voor het scoren gebruik maakt van klassieke testtheorie (somscores).''

Zoals je in de laatste kolom kunt zien, wordt het 95% betrouwbaarheidsinterval veel breder richting de extremen van het meetbereik. Waar het bij een TIQ van 100 nog 12 punten is (94-106), is dat bij een TIQ van 130 al opgelopen tot 26 punten, en bij een score van 160 zelfs 52 (!) punten.

Omdat er bij herhaalde metingen bovendien sprake is van regressie naar het gemiddelde, ligt het zwaartepunt van een betrouwbaarheidsinterval altijd wat meer richting het gemiddelde dan de gemeten score zelf (zowel bij zeer hoge als bij zeer lage scores).

Voor een gemeten TIQ van 130 zal het gecorrigeerde betrouwbaarheidsinterval dus 111-137 zijn, in plaats van de 122-135 die veelal gerapporteerd wordt. Voor een TIQ van 145 is het gecorrigeerde betrouwbaarheidsinterval ongeveer 110-148.

We moeten ons afvragen of het wel gerechtvaardigd is om op basis van een score met zo’n lage betrouwbaarheid, en zo’n breed betrouwbaarheidsinterval, te bepalen wie er wel of geen toegang krijgt tot belangrijke onderwijsvoorzieningen (zoals voltijds hoogbegaafden onderwijs). En of je bij een volwassene met een reguliere test goed onderscheid kunt maken tussen ‘bovengemiddeld intelligent’, ‘hoogbegaafd’ of ‘zeer hoogbegaafd’.

== Te weinig hoogbegaafden in de normeringssteekproef ==
Bij een klassieke normering met een aselecte normgroep van 1500 mensen zitten, volgens verwachting, slechts 37 mensen die een score van 130 of hoger behalen. Over alle leeftijdsgroepen heen. Dat vertaalt zich wiskundig gezien in een minder precieze norm aan de randen van het scorebereik van de test: de normfout.

Deze normfout wordt groter naarmate een IQ-score verder van het gemiddelde af ligt. Er zijn voor iemand met een score aan de rand van het scorebereik simpelweg te weinig mensen in de vergelijkingsgroep om de gegeven antwoorden mee te vergelijken.

De normfout moet eigenlijk ook nog opgeteld worden bij het betrouwbaarheidsinterval, waardoor deze zelfs nog breder wordt dan op basis van alleen de gecorrigeerde meetfout.

== Problemen signaleren die er niet zijn ==
Het argument van veel scholen om voor toelating tot hb-onderwijs toch te kiezen voor een veelgebruikte test als de WISC-V is vaak dat deze meer informatie geeft, omdat hij een breder profiel meet dan de KIQT+. Maar is dit wel terecht?

De betrouwbaarheid van subtest- en indexscores is lager dan die van de TIQ-score. Dit komt doordat een subtestscore op minder opgaven (en dus minder informatie) gebaseerd is dan de TIQ score. En ook voor deze scores geldt dat de betrouwbaarheid aan de bovenkant van het meetbereik lager wordt.

Daarnaast geldt dat de index- en subtestscores weinig predictieve validiteit hebben bovenop de gemeten TIQ-score [De Jong, 2023]. De klinische waarde van een breed gemeten intelligentieprofiel hierdoor maar klein, en ook over het wel of niet succesvol zijn op school zeggen de aanvullende scores minder dan veel mensen denken.

Sterker nog: soms worden er op basis van een breed intelligentieprofiel problemen gesignaleerd of verwacht die er in de praktijk helemaal niet zijn. Uit een TIQ van 140, met ergens een losse subtestscore van 13 of een losse indexscore van 115, wordt dan de conclusie getrokken dat er sprake is van problemen op dat specifieke vlak. Terwijl zulke scores nog steeds ruim bovengemiddeld zijn.

Verschillen in subtest- en indexscores zijn bovendien heel normaal. Zeker ook bij hoogbegaafden, gezien de mindere betrouwbaarheid van de subtest- en indexscores in combinatie met de teruglopende betrouwbaarheid aan de bovenkant van het scorebereik.

Is het voor toelating tot HB-onderwijs belangrijker om 10 of meer verschillende subtestscores, 5 primaire indexen en 5 aanvullende indexen in een rapport te hebben staan waarvan zowel de betrouwbaarheid als de predictieve validiteit beperkt zijn? Of gaan we voor een zo betrouwbaar mogelijke meting van de algemene intelligentie, en kijken (en luisteren) we daarnaast naar het kind zelf om te beoordelen wat de best passende vorm van onderwijs is?

== Wat maakt de KIQT+ en de VIQT+ beter geschikt? ==
Voor het grootste deel van de bevolking zijn de bestaande testen dus al heel betrouwbaar. Maar net zoals er voor het betrouwbaar kunnen meten van een zeer lage intelligentie ooit een beter geschikte test ontwikkeld is (de RAKIT-2), was er ook voor kinderen en volwassenen aan de bovenkant van de intelligentiecurve iets anders nodig.

Dat is waarom in 2021 de KIQT+ in gebruik is genomen voor vermoedelijk hoogbegaafde kinderen van 5 tot en met 10 jaar, en waarom in 2026 ook de VIQT+ genormeerd wordt (voor kinderen en volwassenen van 10 tot en met 70 jaar).

De KIQT+ en de VIQT+ meten net als de WISC-V en de WAIS-IV de algemene intelligentie, maar doen dat op een manier die beter passend en vooral ook meer betrouwbaar is voor de vermoedelijk hoogbegaafde doelgroep.

=== De belangrijkste verschillen ===

* Hoger instapniveau en minder makkelijke opgaven
** De KIQT+ en de VIQT+ hebben allebei een hoger instapniveau dan reguliere intelligentietesten. Er is dus minder risico dat zeer intelligente kinderen/volwassenen afhaken voordat ze zijn aangekomen bij opgaven die passen bij hun denkniveau.
* Meer moeilijke opgaven
** Er zijn meer opgaven die gebruikt kunnen worden voor het meten van een hoge intelligentie (zoals te zien was in tabel 1 eerder in dit artikel), en de opgaven worden naar het eind van de test ook veel moeilijker. Er kan dus betrouwbaarder worden gemeten aan de bovenkant van de curve (tot een IQ van 170).
* Geen tijdsdruk
** Zolang iemand op een productieve manier bezig is met een opgave, en er nog concrete stapjes worden gezet in de richting van een oplossing (of deze nu goed of fout is), mag er altijd worden doorgegaan. Dit zorgt voor een ontspannen afname en vermindert ruis door verschillen in hoe mensen omgaan met tijdsdruk.
* Normering volgens het DARSIS model
** Door gebruik te maken van de bekende structuur van hoe intelligentie zich over leeftijd heen ontwikkelt [Y. Cramer, 2021] is het mogelijk om nauwkeuriger te normeren. Deze manier van normeren staat aan de basis van de KIQT+ en de VIQT+, en heeft het bij de KIQT+ mogelijk gemaakt om gebruik te maken van een initiële normgroep van bijna 800 (vermoedelijk) (hoog)begaafde kinderen, met gemiddeld een (eerder gemeten) IQ van rond de 130. Dit betekent dat er in de normgroep veel meer kinderen met een (zeer) hoog IQ zaten dan in de normgroep van andere intelligentietesten.
* Normering aanvullend ondersteund door die van de ZOOV+ en de VOQS
** 25.000 afnames in a-selecte groepen in het basis- en voortgezet onderwijs, gestratificeerd naar schoolweging (BO) en schoolniveau (VO). In zo’n grote steekproef zitten statistisch gezien ongeveer 600 hoogbegaafden, in plaats van de ongeveer 35 in de normeringssteekproef van de meeste andere intelligentietesten.
* IRT in plaats van somscores
** Voor het berekenen van de scores wordt niet alleen gekeken naar hoeveel opgaven er goed beantwoord zijn, maar ook naar welke opgaven dat waren.
** Bij een fout antwoord wordt er ook gekeken naar of het een slim fout antwoord was, of een minder slim fout antwoord.
** De kalibratie van de items (de inschatting van de moeilijkheidsgraad, en de beoordeling welke foute antwoorden slim of minder slim zijn) wordt continu gefinetuned aan de hand van nieuw ingevoerde afnames. Dat zijn er voor de KIQT+ inmiddels meer dan 9.000.

== Item Respons Theorie ==
In de KIQT+ en de VIQT+ wordt voor het scoren, in plaats van Klassieke Test Theorie (KTT), gebruikgemaakt van Item Respons Theorie (IRT). Dat is een wezenlijk andere manier van scoren, waarbij niet alleen gekeken wordt naar het aantal goede antwoorden maar naar het volledige antwoordpatroon.

=== Welke opgaven zijn goed beantwoord? ===
Met IRT kijk je niet alleen naar hoeveel opgaven er goed zijn beantwoord, maar ook naar welke opgaven dat waren. Elk antwoord wordt bekeken als onderdeel van het gehele antwoordpatroon.

Bij scoren volgens IRT ga je ervan uit dat iemand die een aantal moeilijke opgaven goed heeft kunnen beantwoorden, de makkelijkere opgaven ook zal kunnen snappen. Dit is eigenlijk hetzelfde als bij een klassieke test met een leeftijdsafhankelijk instapniveau: bij een ouder iemand mag je dan bijvoorbeeld instappen bij opgave 4, en als diegene opgave 4 en 5 allebei goed beantwoordt mag je opgave 1 tot en met 3 ook als goed beantwoord noteren (ook al heb je die niet aangeboden). Bij IRT wordt dat principe door de hele test heen gebruikt, in plaats van alleen bij het bepalen van het instapniveau.

Maakt iemand aan het begin bij de makkelijke opgaven een paar foutjes, maar geeft hij of zij daarna op een rij moeilijke opgaven wel het goede antwoord, dan zal een KTT score alleen het totale aantal goede antwoorden weergeven. De IRT score neemt de moeilijkheid van de opgaven die als laatste goed beantwoord zijn ook mee in de beoordeling.

Als een fout antwoord niet 'past' in het patroon omdat de volgende vijf antwoorden weer goed zijn, wordt het herkend als 'waarschijnlijk een slordigheidsfoutje of een moment van onoplettendheid' en zal het minder zwaar gewogen worden. Past een fout antwoord wel in het patroon (bijvoorbeeld omdat de vraag ervoor en de vragen erna ook fout beantwoord zijn), dan wordt het volledig meegerekend.

In het voorbeeld hieronder krijgt Bart daarom bijna dezelfde score als Anne.
[[Bestand:Afbeelding1.png|links|omkaderd|Voorbeeld]]

Heeft iemand alle moeilijke opgaven goed beantwoord, en waren er daarna geen opgaven meer over, dan zal IRT er rekening mee houden dat iemand nog moeilijkere opgaven misschien ook goed zou kunnen beantwoorden. In het voorbeeld hierboven is de score van Claartje daarom geen 10 zoals bij KTT, maar 10+. Dirk heeft op de eerste drie opgaven geen antwoord gegeven (misschien omdat hij twijfelde over het aantal appeltjes in de boom), maar heeft daarna wel alle moeilijke opgaven goed beantwoord. Hij heeft hiermee aangetoond dat hij hetzelfde niveau aankan als Claartje, daarom krijgt ook hij de score 10+.

=== Hoe fout zijn de foute antwoorden precies? ===
Bij een fout antwoord wordt met IRT ook gekeken naar welk fout antwoord er dan gegeven is, en of dat foute antwoord ‘slim’ is of niet.

Welke foute antwoorden 'slim' zijn en welke niet hoeft een psycholoog niet zelf te beoordelen. Bij sommige opgaven zou dat nog wel kunnen, maar bij andere ligt het zo genuanceerd dat het bijna niet mogelijk is dat te beoordelen op basis van alleen de opgave zelf. Het IRT algoritme helpt daar dus bij: het vergelijkt elk fout antwoord met alle antwoordpatronen die in het systeem staan. Wordt een bepaald fout antwoord vooral gegeven door kinderen met een relatief hoge score (die naast dit foute antwoord dus ook veel goede antwoorden geven), dan is het een 'slim fout' antwoord. Wordt het vooral gegeven door kinderen met een relatief lage score dan is het juist een 'niet zo slim fout' antwoord. Die vergelijking wordt continu gemaakt op basis van alle tot dan toe ingevoerde afnames, en de weging van de foute antwoorden wordt dus steeds preciezer naarmate er meer afnames zijn ingevoerd.
[[Bestand:Grafiek.png|links|miniatuur]]
In de opgave van de grafiek hiernaast is G (de zwarte lijn) bijvoorbeeld het goede antwoord. Op de x-as staat hier de vaardigheidsscore voor de subtest waartoe de opgave behoort (waarbij 0 het gemiddelde is), op de y-as de kans dat een kind een bepaald antwoord zal geven. Je ziet dat de kans dat een kind op deze vraag het goede antwoord geeft stijgt naarmate de vaardigheidsscore hoger wordt (de zwarte lijn begint bij 0 en neemt daarna steeds verder toe). Precies zoals je zou verwachten voor een goed antwoord: hoe hoger iemands intelligentie, hoe groter de kans dat hij/zij een vraag goed beantwoordt. Voor de roze lijn (antwoord E, één van de foute antwoorden) geldt het omgekeerde: hoe intelligenter, hoe kleiner de kans dat dit antwoord gegeven wordt. Dit lijkt dus een heel voor de hand liggend antwoord (want het wordt relatief vaak gegeven), maar alleen als je totaal niet doorhebt hoe de opgave werkt. De gele lijn (antwoord F) is juist een fout antwoord dat vooral gegeven wordt door mensen met een relatief hoge vaardigheidsscore. Dit is dus een 'slim' fout antwoord. Je zou met andere woorden kunnen zeggen dat dit antwoord 'deels goed' is. De andere vragen zitten er een beetje tussenin, waarbij hogere pieken een duidelijker signaal geven en dus zwaarder worden meegewogen.

Dat meewegen van foute antwoorden gebeurt beide kanten op: slimme foute antwoorden kunnen de ruwe score iets verhogen. Minder slimme foute antwoorden kunnen de

ruwe score juist iets verlagen. Het effect daarvan per opgave is overigens maar klein: het

goede antwoord levert altijd een stuk meer punten op dan een fout antwoord, ook al is dat

foute antwoord een 'slimme fout' (en andersom zal ook een eventuele aftrek maar klein zijn).

Het is een soort 'finetunen' van de ruwe score.

Dit finetunen maakt het mogelijk om ook te differentiëren ‘tussen de goede antwoorden in’. Zo creëer je met 10 opgaven in de praktijk veel meer dan 10 verschillende ‘meetpunten’. Bij de KIQT+ en de VIQT+ betekent dit dat je met hetzelfde aantal opgaven veel preciezer kunt meten dan bij een somscore het geval zou zijn.

Kijkend naar tabel 1 eerder in dit artikel heeft de VIQT+ per subtest voor de geschaalde subtestscores van 18 tot 25 bij een 30-jarige nog 12 opgaven beschikbaar, en door het finetunen met IRT worden dat per subtest meer dan twee keer zoveel meetpunten. Minimaal 24 meetpunten dus, voor een geschaald scorebereik van 8 punten. Dat is een enorm verschil met de WAIS-IV, die bij dezelfde leeftijd voor de geschaalde subtestscores van 14 tot 18 (een geschaald scorebereik van 5 punten) nog maar twee tot vier meetpunten (opgaven) overheeft.

Dit is waarom het mogelijk is om met de KIQT+ en de VIQT+ veel nauwkeuriger te meten in het hoogbegaafde en zeer hoogbegaafde scorebereik.

=== Hoe zit het met de betrouwbaarheid bij hogere IQ-scores? ===
Een bijkomend voordeel van het gebruik van een IRT algoritme, is dat de betrouwbaarheid van een test over het volledige leeftijds- en scorebereik heel precies kan worden berekend. Van de KIQT+ weten we daarom dat de betrouwbaarheid over een heel groot deel van het bereik minimaal 0.95 of zelfs hoger is.
{| class="wikitable"
|
|'''IQ 105'''
|'''IQ 115'''
|'''IQ 130'''
|'''IQ 145'''
|'''IQ 160'''
|'''IQ 170'''
|- valign="TOP"
|'''5''' '''jaar'''
|0.94
|0.94
|0.95
|0.96
|0.97
|0.97
|- valign="TOP"
|'''6''' '''jaar'''
|0.94
|0.95
|0.96
|0.97
|0.97
|0.97
|- valign="TOP"
|'''7''' '''jaar'''
|0.95
|0.96
|0.97
|0.97
|0.97
|0.96
|- valign="TOP"
|'''8''' '''jaar'''
|0.95
|0.96
|0.97
|0.97
|0.96
|0.92
|- valign="TOP"
|'''9''' '''jaar'''
|0.96
|0.97
|0.97
|0.97
|0.93
|0.86
|- valign="TOP"
|'''10''' '''jaar'''
|0.96
|0.97
|0.97
|0.96
|0.90
|0.78
|}
Hoewel de VIQT+ op moment van schrijven nog niet volledig genormeerd is, kan op basis van afnames tot nu toe al wel een voorlopige betrouwbaarheid berekend worden. En ook die is (met nog ongeveer 400 afnames te gaan) al over vrijwel het volledige meetbereik hoger dan 0.95.

=== Aanbevelingen voor diagnostici ===

# '''Maak vooraf expliciet: wat is de vraag?''' “Is er sprake van (zeer) hoge begaafdheid en/of “is er sprake van (zeer) hoge intelligentie? “Dit vraagt om maximale precisie aan de bovenkant. “Hoe functioneert iemand cognitief in brede zin?” is een andere vraag. Leg vast welke beslissing(en) aan de uitkomst gekoppeld worden (toelating, voorzieningen, behandelroute, loopbaanbesluit).
# '''Voorkom dat tijdsdruk ‘intelligentie’ gaat meten.''' Zeker bij vermoedelijk hoogbegaafden en 2e-profielen (ASS/ADHD/angst/trauma) kan timing en korte afbreekcriteria scores omlaag trekken. NAGC wijst er bij de WISC-V expliciet op dat tijdsdruk is toegenomen en dat dit intelligentie kan onderschatten.
# '''Behandel FSIQ/TIQ en profielen met discipline, niet met enthousiasme.''' Profielanalyse (sterktes/zwaktes) is verleidelijk, maar bij de WISC-V laten validiteitsanalyses zien dat “profielen” beperkt houvast bieden; index-/subtestscores voegen vaak weinig toe boven g/FSIQ voor interpretatie. Praktisch: benadruk onzekerheid, baseer conclusies op convergerende aanwijzingen (observatie, anamnese, onderwijs-/werkdata), en wees terughoudend met klinische labels op basis van één lage(re) indexscore die nog steeds bovengemiddeld is.
# '''Rapporteer altijd betrouwbaarheidsintervallen en bespreek ze begrijpelijk.''' Als de uitkomst consequenties heeft, hoort de onzekerheidsmarge in het gesprek centraal te staan. Vermijd harde conclusies op één punt-score (“IQ 144 dus niet”). Werk dus met bandbreedtes en leg uit dat precisie aan de randen doorgaans afneemt (dit principe wordt in de literatuur breed benoemd; exacte factor-2-tot-4 verschilt per test/scorebereik).
# '''Wees expliciet over wat je níét kunt hardmaken.''' Bij vermoedelijk zeer hoge intelligentie geldt: “met deze test kunnen we onderbouwen dat het hoog is, maar het exacte niveau (bijv. 145 vs 155) is minder zeker” — tenzij je een instrument gebruikt dat aantoonbaar beter differentieert aan de bovenkant én waarvan je de technische onderbouwing kunt laten zien.
# '''Neem ‘fit’ en follow-up net zo serieus als de score.''' Een score zonder vertaling naar onderwijs/werk/zelfinzicht is een dood eind. Eindig met concrete adviezen: welk type instructie, tempo, autonomie, prikkelregulatie, peers, executieve ondersteuning past hierbij?

=== Aanbevelingen voor scholen / toelatingscommissies ===

# '''Stop met “één getal, één poort”.''' Gebruik geen harde afkapwaarden zonder bandbreedte. Als je een IQ-criterium hanteert, werk dan met '''confidence intervals''' en met aanvullende gegevens (leerlingwerk, didactische voorsprong, observaties, gesprek met leerling/ouders).
# '''Wees extra voorzichtig met verwerkingssnelheid en werkgeheugen als ‘zwakte’.''' Hoogbegaafde leerlingen kunnen relatief lager scoren op verwerkingssnelheid; NAGC waarschuwt dat een overmatige nadruk daarop signalering/een betrouwbare meting kan hinderen. Een “lagere” (maar nog bovengemiddelde) score betekent niet automatisch een probleem dat onderwijs blokkeert.
# '''Kies instrumenten passend bij de beslissing die je neemt.''' Als het gaat om het onderscheid binnen de bovenkant (hoog vs zeer hoog), is een instrument nodig dat daar voldoende kan differentiëren. Als je dat niet hebt: wees eerlijk over de onzekerheid en maak het besluit breder dan alleen de testscore.
# '''Organiseer follow-up als standaard, niet als gunst.''' Screening of testen is pas zinvol als er daarna structureel iets verandert: compacten, verrijken, versnellen, plus begeleiding op sociaal-emotioneel en executief vlak waar nodig.

=== Aanbevelingen voor mensen die zichzelf herkennen (en ouders) ===

# '''Bepaal je doel vóór je test.''' Wil je erkenning/zelfinzicht, toegang tot voorzieningen, of een cognitief profiel voor begeleiding? Je doel bepaalt welke test(aanpak) passend is en hoe je de uitslag moet lezen.
# '''Bereid praktisch voor, niet inhoudelijk.''' Oefenen “voor IQ” heeft weinig zin; wél zinvol: uitgerust, gegeten, prikkelarm, en spanning reduceren (kennismaking, weten hoe de dag loopt). Dit vergroot de kans dat de meting jouw functioneren weerspiegelt, niet je stressniveau.
# '''Vraag om uitleg in gewone taal mét bandbreedte.''' Laat degene die de test afneemt niet alleen een score geven, maar ook aangeven: wat betekent dit in leren/werken, waar zit je energie-lek, wat is je ideale context, en welke aanpassingen helpen morgen al?

== Wat kun je zelf doen om je goed voor te bereiden op een intelligentieonderzoek? ==
Flink studeren of oefenen voor een intelligentietest is niet nodig (en heeft ook geen zin). Alle soorten opgaven zullen tijdens de afname worden uitgelegd aan de hand van enkele voorbeeldopgaven. Pas wanneer je die voorbeeldopgaven goed begrijpt, zal de tester doorgaan met de echte opgaven.

Als jouw kind (of jijzelf) het spannend vindt om in een vreemde omgeving te zijn en/of met een onbekende in gesprek te gaan, kan het helpen om van tevoren vast een keer kennis te maken. Soms helpt het ook al om op de website van de praktijk die het intelligentieonderzoek uitvoert even op te zoeken wie de tester is, wat de werkwijze is tijdens een onderzoek, of hoe het er binnen uitziet.

Zorg dat je goed uitgerust op de testdag verschijnt, dat je voldoende gegeten hebt, en dat je wat snacks en iets te drinken bij je hebt. Nadenken wordt echt moeilijker als je moe bent of honger hebt.

En onthoud vooral: het doel van intelligentieonderzoek is niet om een zo hoog mogelijke score te behalen, maar om een zo betrouwbaar mogelijk beeld te verkrijgen van jouw functioneren (of dat van je kind). Een goede psycholoog of orthopedagoog gaat daarvoor op een zo ontspannen mogelijke manier samen met jou op zoek naar de grens van wat je nog net lukt, en wat echt te moeilijk voor je is.

== Bronnen: ==

* Cramer, Y. (2021). ''Distribution across age of raw and scaled intelligence scores: The DARSIS model'' [Preprint]. OSF. <nowiki>https://doi.org/10.31234/osf.io/en82j</nowiki>
* de Jong, P. F. (2023). The validity of WISC-V profiles of strengths and weaknesses. ''Journal of Psychoeducational Assessment, 41'', 363–379. <nowiki>https://doi.org/10.1177/07342829221150868</nowiki>
* Grondhuis, S. N., Lecavalier, L., Arnold, L. E., Handen, B. L., Scahill, L., McDougle, C. J., & Aman, M. G. (2018). Differences in verbal and nonverbal IQ test scores in children with autism spectrum disorder. ''Research in Autism Spectrum Disorders, 49'', 47–55. <nowiki>https://doi.org/10.1016/j.rasd.2018.02.001</nowiki>
* Hunsaker, S. L. (Ed.). (2012). ''Identification: The theory and practice of identifying students for gifted and talented education services''. Creative Learning Press.
* Na, S. D., & Burns, T. G. (2016). Wechsler Intelligence Scale for Children–V: Test review. ''Applied Neuropsychology: Child, 5''(2), 156–160. <nowiki>https://doi.org/10.1080/21622965.2015.1015337</nowiki>
* Nader, A.-M., Courchesne, V., Dawson, M., & Soulières, I. (2016). Does WISC-IV underestimate the intelligence of autistic children? ''Journal of Autism and Developmental Disorders, 46''(5), 1582–1589. <nowiki>https://doi.org/10.1007/s10803-014-2270-z</nowiki>
* National Association for Gifted Children. (2018, August 1). ''Use of the WISC-V for gifted and twice exceptional identification'' (Position statement).
* Silverman, L. K. (2009). The measurement of giftedness. In L. V. Shavinina (Ed.), ''International handbook on giftedness'' (pp. 947–970). Springer. <nowiki>https://doi.org/10.1007/978-1-4020-6162-2_48</nowiki>
* Silverman, L. K. (2018). Assessment of giftedness. In S. I. Pfeiffer (Ed.), ''Handbook of giftedness in children: Psychoeducational theory, research, and best practices'' (2nd ed., pp. 183–207). Springer. <nowiki>https://doi.org/10.1007/978-3-319-77004-8_12</nowiki>
* Wechsler, D. (2012). ''WAIS-IV-NL: Nederlandstalige bewerking. Afname- en scoringshandleiding''. Pearson Assessment & Information.

Bestand:Grafiek.png

2026-03-25T15:58:53Z

LindaBron:

Grafiek antwoordscores

Bestand:Afbeelding1.png

2026-03-25T15:55:34Z

LindaBron:

Voorbeeld score artikel Scaliq

Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden

2026-03-25T15:38:44Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden SCALIQ, maart 2026 Inleiding Hoogbegaafdheid: model vs definitie Moeilijkheden bij het testen van hoogbegaafden De belangrijkste beperkingen Waarom is een speciale test voor hoogbegaafden nodig? Te weinig moeilijke vragen Lagere betrouwbaarheid aan de randen van het scorebereik Te weinig hoogbegaafden in de normeringssteekproef Problemen signaleren die er niet zijn Wat maakt de KIQT+ en…'

Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden

SCALIQ, maart 2026

Inleiding
Hoogbegaafdheid: model vs definitie
Moeilijkheden bij het testen van hoogbegaafden
De belangrijkste beperkingen
Waarom is een speciale test voor hoogbegaafden nodig?
Te weinig moeilijke vragen
Lagere betrouwbaarheid aan de randen van het scorebereik
Te weinig hoogbegaafden in de normeringssteekproef
Problemen signaleren die er niet zijn
Wat maakt de KIQT+ en de VIQT+ beter geschikt?
De belangrijkste verschillen
Item Respons Theorie
Welke opgaven zijn goed beantwoord?
Hoe fout zijn de foute antwoorden precies?
Hoe zit het met de betrouwbaarheid bij hogere IQ-scores?
Aanbevelingen voor diagnostici
Aanbevelingen voor scholen / toelatingscommissies
Aanbevelingen voor mensen die zichzelf herkennen (en ouders)
Wat kun je zelf doen om je goed voor te bereiden op een intelligentieonderzoek?

Inleiding
Waarom zou je eigenlijk wíllen weten of jij (of je kind of cliënt) (zeer) hoogbegaafd is? Voor sommige mensen is signaleren genoeg: herkenning geeft taal, opluchting en handvatten. Maar soms staat er meer op het spel. Denk aan toegang tot passend onderwijs, versnellen of verrijken, een werkcontext die beter past, of het doorbreken van jarenlange misinterpretaties (“je bent lui”, “je stelt je aan”, “je bent slim maar haalt het er niet uit”). Een betrouwbare intelligentiemeting kan dan helpen om ruis van realiteit te scheiden: niet om een etiket te plakken, maar om een stevig ankerpunt te hebben voor keuzes en begeleiding.
Tegelijk is intelligentie in kaart brengen bij (zeer) hoogbegaafden een vak apart. Veel gangbare testen zijn uitstekend rond het gemiddelde, maar worden minder precies aan de randen van het scorebereik. Bij hoge scores spelen bovendien praktische en interpretatieve valkuilen: tijdsdruk, subtestplafonds, te snelle afbreekregels, taal- en cultuurinvloeden, én de neiging om kleine verschillen in profielscores te zwaar te wegen. Dat kan leiden tot onderschatting, maar ook tot het ‘vinden’ van problemen die er in het dagelijks functioneren helemaal niet zijn.
In dit artikel lees je (1) waarom kenmerkenlijstjes en modellen nuttig zijn voor herkenning, maar niet geschikt om hoogbegaafdheid vast te stellen, (2) waarom reguliere testen beperkingen hebben bij hoge scores, en (3) welke uitgangspunten en keuzes het verschil maken als je wél zo betrouwbaar mogelijk wilt meten—bijvoorbeeld met instrumenten die beter differentiëren aan de bovenkant en scoringmethoden gebruiken die meer informatie uit antwoordpatronen halen.

Hoogbegaafdheid: model vs definitie
Veel mensen herkennen zichzelf of hun kinderen in lijstjes met kenmerken, zoals de zijnskenmerken van Prof. Tessa Kieboom of de overexcitabilities van Dabrowski. Deze breed circulerende kenmerkenlijstjes volgen uit verschillende modellen over hoogbegaafdheid.

Een model is een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid, met als doel te begrijpen hoe verschillende onderdelen met elkaar interacteren.

Modellen over hoogbegaafdheid ontstaan meestal vanuit de zorg- of onderwijspraktijk, nadat bepaalde kenmerken en gedragingen vaak geobserveerd zijn bij de hoogbegaafden waarmee professionals in aanraking komen. Ze zijn waardevol voor het beter begrijpen wat hoogbegaafdheid voor gevolgen kan hebben bij de interactie met anderen en/of met de omgeving, en kunnen dus helpen bij het beter begrijpen van jezelf, en bij het signaleren van mogelijke kenmerken van en gedragingen bij hoogbegaafdheid.

Wat echter vaak vergeten wordt, is dat aan de basis van veel modellen vooral observaties bij een selecte groep hoogbegaafden staan. Een model dat gemaakt wordt door een (groep) zorgprofessional(s) na het observeren van kenmerken en gedragingen bij de veel hoogbegaafden die bij hen in de praktijk komen, is bijvoorbeeld gebaseerd op de groep ‘hoogbegaafden die tegen problemen aanlopen waarvoor onderzoek, begeleiding en/of behandeling nodig is’.

Of de in het model verwerkte kenmerken ook gelden voor hoogbegaafden zonder problemen is vaak niet goed onderzocht. Net als of de in het model genoemde kenmerken misschien ook gelden voor mensen die helemaal niet hoogbegaafd zijn. Waar je een model (en de daarvan afgeleide lijstjes met kenmerken) daarom niet voor kunt gebruiken, is om te bepalen of je daadwerkelijk hoogbegaafd bent.

Een definitie beschrijft zo nauwkeurig mogelijk wie/wat wel/niet tot de doelgroep behoort. Volledige consensus over de definitie van hoogbegaafdheid is er helaas niet, maar vrijwel iedereen is het erover eens dat in de definitie van hoogbegaafdheid in elk geval een zeer hoge intelligentie voorkomt. Intelligentie is het vermogen om te leren, te begrijpen, abstract te denken en problemen op te lossen. Hoogbegaafden doen dat significant beter dan gemiddeld. En het fijne van intelligentie is dat het goed meetbaar is, en vrij stabiel.

Voor hoogbegaafdheid wordt in de definitie een IQ van minimaal twee standaarddeviaties boven het gemiddelde aangehouden. In de meeste moderne intelligentietesten, die een schaal met een gemiddelde van 100 en een standaarddeviatie van 15 hanteren, betekent dat een IQ van 130 of hoger. Voor ‘zeer hoogbegaafd’ geldt een IQ van 145 als ondergrens.

Wil je dus echt meer zekerheid over of je hoogbegaafd bent of niet? Of heb je behoefte aan meer contact met ontwikkelingsgelijken en wil je daarom lid worden van internationale verenigingen als Mensa (IQ minimaal 2SD boven het gemiddelde) of Triple Nine (IQ minimaal 3SD boven het gemiddelde)? Dan is een betrouwbare en goed genormeerde intelligentietest de volgende stap.

KADER: toelatingseisen verenigingen hoogbegaafdheid

130 of hoger, ofwel >=+2SD, gaat om 2.28% van de populatie
Mensa rekent met de bovenste 2%, wat overeenkomt met 130.81, vaak afgerond naar 131

145 of hoger, ofwel >=+3SD, gaat om 0.135% van de populatie
Triple Nine Society gaat uit van de bovenste 0.1% (1 op de 1000, oftewel 99.9ste percentiel) wat overeenkomt met 146.353, vaak afgerond naar 146.

Moeilijkheden bij het testen van hoogbegaafden
Een intelligentietest bestaat uit allerlei cognitieve taken waarmee iemands functioneren in kaart gebracht kan worden.

Bij volwassenen is intelligentieonderzoek (vaak online of in groepsverband) soms onderdeel van een assessment tijdens een sollicitatieprocedure of loopbaantraject. De scores kunnen dan een indicatie geven van het soort werkzaamheden dat iemand zou kunnen verrichten en hoeveel instructie en/of begeleiding daarvoor nodig is, maar ook van het niveau opleiding dat iemand kan en mag gaan volgen.

Het doel van intelligentieonderzoek bij kinderen en jongeren is vaak om te beoordelen of intelligentie aan de basis kan liggen van leer- of gedragsproblematiek, en zo ja, op welke vaardigheden iemand relatief het meeste achterblijft (of juist mee zou kunnen compenseren). Zo kan een zwak ontwikkeld werkgeheugen ervoor zorgen dat een kind minder informatie vast kan houden, en daardoor de draad kwijtraakt bij het maken van rekensommen waarvoor meerdere stapjes nodig zijn.

De meeste moderne, goed genormeerde intelligentietesten (zoals de WISC-V of de WAIS-IV) zijn hiervoor over het algemeen goed bruikbaar. Bij het testen van vermoedelijk hoogbegaafde kinderen en volwassenen lopen onderzoekers in de praktijk echter tegen een aantal beperkingen aan.
De belangrijkste beperkingen

Bij een deel van de subtesten in veelgebruikte intelligentietesten is sprake van een maximaal toegestane tijd per opgave. Niet alleen bij onderdelen die specifiek bedoeld zijn om reactie- of verwerkingssnelheid te meten, maar ook bij onderdelen waarmee gemeten wordt of iemand in staat is om logisch na te denken. Dit lijkt voor de hand liggend, want mensen die slimmer zijn denken meestal ook sneller. Echter:
Sommige mensen functioneren beter wanneer er sprake is van tijdsdruk, terwijl anderen er juist stress van krijgen en daardoor niet meer goed kunnen presteren.
Te veel tijdsdruk zorgt ervoor dat mensen die zorgvuldig nadenken en hun antwoorden graag even dubbelchecken, relatief lager scoren. Niet omdat ze minder intelligent zijn, maar omdat goede antwoorden die buiten de tijd gegeven worden minder punten opleveren, of zelfs helemaal niet meetellen.
Dit veroorzaakt ruis in de intelligentiemeting. In veel landen wordt daarom geadviseerd om tijdsdruk te beperken bij het identificeren van hoogbegaafde kinderen [NAGC, 2018] omdat blijkt dat dit belemmerend kan werken [Silverman, 2018].

Taal- en kennisvragen zijn vaak onderdeel van een intelligentietest. Op zich is dat logisch, want met een hoge intelligentie kun je relatief makkelijker leren dan gemiddeld. Dat uit zich over het algemeen ook in een grotere woordenschat, een hogere taalvaardigheid en een grotere algemene kennis. Er zijn echter ook nadelen aan het gebruik van taal- en kennisvragen in een intelligentietest:
Antwoordmodellen komen soms niet overeen met de antwoorden die hoogbegaafden geven: het is voor een tester in dat geval lastig om te beoordelen of een vraag goed of fout beantwoord is. Als de ene tester daardoor een bepaald antwoord wel goed beoordeelt en een andere tester niet, zijn scoreverschillen niet meer het gevolg van een verschil in intelligentie maar van een verschil in beoordeling door de tester (zoals ook bij jurysporten als kunstschaatsen de rangschikking deels beïnvloed kan worden door wie er in de jury zit).
Taal- en kennisvragen zorgen ervoor dat de omgeving waarin iemand is opgegroeid en de ervaringen die iemand heeft opgedaan door de mogelijkheden (zoals opleiding en financiële middelen) die iemand heeft gehad veel invloed hebben op de scores. Dit kan zowel over- als onderschatting tot gevolg hebben. Deze effecten zijn het grootst bij jonge kinderen, maar zijn er zeker ook bij volwassenen.
Onderzoeken naar kinderen met ASS laten zien dat intelligentietesten met een verbaal deel de intelligentie van deze kinderen flink kunnen onderschatten, terwijl dat de prestatie van kinderen zonder ASS vergelijkbaar is voor intelligentietesten met en zonder een verbaal deel [Nader et al., 2016, Grondhuis et al., 2018]

Ambiguïteit in de opgaven en/of antwoordmogelijkheden. Iemand die sneller en meer verbanden ziet, kan soms wel zes verschillende redenen bedenken waarom een koe en een varken tot dezelfde categorie behoren, maar ook waarom dat niet zo is. In dat geval zijn er op een vraag meerdere antwoorden mogelijk, terwijl er volgens het antwoordmodel echt maar één juist antwoord is.

Niveaudiscrepantie / te moeilijk denken. Als er een plaatje getoond wordt van een appelboom waarin twee appels zichtbaar zijn, en de vraag is “Hoeveel appels hangen er in deze boom?”, is het doel van zo’n vraag waarschijnlijk om te achterhalen of een kind weet wat een appel is, en of het al tot twee kan tellen. Een slim kind dat van te voren misschien van haar of zijn ouders gehoord heeft dat het die dag allerlei moeilijke puzzeltjes mag gaan maken zal misschien denken “Het antwoord zal vast niet twee zijn, want dat is veel te makkelijk. Misschien hangen er aan de andere kant van de boom ook wel wat appels…” en daarom “Vier” antwoorden. Of zeggen dat hij of zij het antwoord niet weet, want wie zegt dat er aan elke kant van de boom evenveel appels hangen?
Als zoiets aan het begin van een subtest een paar keer gebeurt, kan het zijn dat de subtest volgens de afbreekregels al moet worden afgebroken voordat het kind bij de opgaven aankomt die beter passen bij zijn eigen denkniveau. Dat kan ervoor zorgen dat scores (veel) lager uitvallen dan de werkelijke intelligentie van een kind.
Vanwege het gebruik van somscores, waarbij de ruwe score alleen gebaseerd is op het aantal goede antwoorden, tellen dit soort fouten aan het begin van de test even hard mee als fouten op te moeilijke vragen aan het eind. Ook als de afbreekregel niet te vroeg bereikt wordt, kunnen te makkelijke vragen aan het begin er zo voor zorgen dat de scores lager uitvallen dan de werkelijke intelligentie van een kind.

Waarom is een speciale test voor hoogbegaafden nodig?
Een deel van bovenstaande moeilijkheden, die te maken hebben met het soms moeilijker testbaar zijn van hoogbegaafden, is algemeen bekend en in de praktijk voor een deel nog wel op te vangen. Bijvoorbeeld door een goede klik met de tester, een bewuste keuze in het soort test (bijvoorbeeld een taalarme test zoals de SON-R wanneer iemand de Nederlandse taal nog niet goed beheerst of er vermoedelijk sprake is van ASS), doorvragen (waar en hoe het afnameprotocol dat toestaat) wanneer een antwoord uitblijft of onduidelijk is, en goede verslaglegging met praktische handvatten (waardoor de nadruk minder op de scores komt te liggen, en meer op wat iemand nodig heeft om beter te kunnen functioneren).

Als het gaat om betrouwbaar onderscheid kunnen maken tussen een IQ van bijvoorbeeld 120, 135 of 150 spelen echter ook de moeilijkheidsgraad en de wijze van normeren een belangrijke rol.

Veelgebruikte reguliere intelligentietesten meten heel betrouwbaar rondom het gemiddelde, maar voor het maken van een betrouwbaar onderscheid tussen een hoge en een zeer hoge intelligentie (en dus voor het beoordelen of er sprake is van hoogbegaafdheid, en zo ja in welke mate) zijn ze veel minder geschikt. Bij de meeste testen is het betrouwbare scorebereik namelijk een stuk kleiner dan het scorebereik dat in de productinformatie genoemd wordt. En niet iedereen is zich daarvan bewust.
Te weinig moeilijke vragen
Het eerste probleem bij metingen aan de bovenkant van het scorebereik is dat bij de verdeling van makkelijke en moeilijke vragen het zwaartepunt vaak onder of rond het gemiddelde (IQ 100) ligt.

Zo wordt voor de leeftijdsgroep 30 t/m 34 jaar in de WAIS-IV (afhankelijk van de subtest) ongeveer 60 tot 80% van de opgaven gebruikt voor de onderste helft van het scorebereik (IQ 40-100). Ditzelfde geldt voor de meeste andere individuele intelligentietesten, en ook voor klassikale leerpotentieel-toetsen als de NSCCT. Dat is op zich heel logisch, omdat intelligentietesten nu nog vaak gebruikt worden om te beoordelen of er sprake is van een lage intelligentie. En leerpotentieel-toetsen op school zijn voornamelijk bedoeld om te helpen inschatten welk type vervolgonderwijs het meest passend zou zijn, en daarvoor hoeft er niet verder gedifferentieerd te worden dan het 80ste percentiel: ongeveer 20% van de leerlingen stroomt uit op VWO niveau en moeilijker dan dat wordt het op de middelbare school in Nederland niet.

Wil je echter weten of er sprake is van een zeer hoge intelligentie? Dat kom je hierdoor in de bovenste helft van het scorebereik opgaven tekort.

Met de WAIS-IV subtest Matrix Redeneren (MR), die 26 items bevat, wordt met de eerste 21 opgaven alleen de onderste helft van het scorebereik gemeten: tot en met een geschaalde score van 10 (op de gebruikte subtestscore-schaal van gem 10 SD 3 is dat precies gemiddeld). Er blijven dan nog maar 5 opgaven over om te differentiëren van een geschaalde score van 11 tot en met 16 (de maximaal haalbare geschaalde score voor een 30-jarige op deze subtest).

Behalve dat het saai en/of frustrerend kan zijn om eerst 20 veel te makkelijke opgaven te moeten maken voordat het een beetje interessant wordt, betekent dit ook dat er met deze subtest aan de bovenkant van het scorebereik minder precies (en minder ver) kan worden gedifferentieerd dan aan de onderkant.

Ook het feit dat de ruwe score bij deze subtest een somscore is (1 punt per goed antwoord, waarmee geen onderscheid gemaakt wordt tussen makkelijke en moeilijke opgaven), zorgt ervoor dat differentiëren boven een IQ van 130 eigenlijk niet meer goed mogelijk is. Begrijp je alle MR opgaven goed, maar maak je ergens onderweg een slordigheidsfoutje? Dan zakt je geschaalde score voor deze subtest meteen terug van 16 naar 14.

In de tabel hieronder kun je zien hoe de meest op elkaar lijkende subtesten van de WAIS-IV en de VIQT+1 zich tot elkaar verhouden voor wat betreft het aantal opgaven waarmee een hoog tot zeer hoog IQ kan worden gemeten bij een 30-jarige.

Invoegen tabel 1

2. Voor de VIQT+ is hier alleen het aantal items genoteerd - nog zonder rekening te houden met het IRT algoritme dat het mogelijk maakt om, op basis van deels goede antwoorden, preciezer te kunnen differentiëren dan met alleen somscores.
3. In dit voorbeeld is de subtest Blokpatronen vervangen door de subtest Gewichten (wat volgens de WAIS-IV afname en scorehandleiding is toegestaan), om deze voor wat betreft de testinhoud beter te kunnen vergelijken met het TIQ van de VIQT+.
4. De ruwe indexscore is bij de WAIS-IV een optelsom van de geschaalde subtestscores behorend bij de betreffende index. De maximale ruwe indexscore voor een bepaalde leeftijdsgroep is dus de optelsom van de maximale geschaalde subtestscores. Aan de hand van de normtabellen kan daarvoor de geschaalde indexscore bepaald worden.

Lagere betrouwbaarheid aan de randen van het scorebereik
In de technische handleiding van elk instrument wordt de betrouwbaarheid gegeven. Dit is een getal tussen de 0 en de 1: hoe dichter bij 1, hoe betrouwbaarder het instrument. Een meting met een betrouwbaarheid van 0 is nutteloos: je kunt dan net zo goed een muntje opgooien. Metingen met een betrouwbaarheid van 1 bestaan niet: bij elke meting is er sprake van enige meetonzekerheid. Hoe betrouwbaarder een test, hoe kleiner de meetonzekerheid.

Intelligentietesten met een betrouwbaarheid boven de 0.9 worden volgens de COTAN normen gezien als goed betrouwbaar voor het maken van belangrijke beslissingen op individueel niveau. 0.8 is ook nog voldoende betrouwbaar, maar bij een betrouwbaarheid daaronder kan een testuitslag eigenlijk alleen nog maar gebruikt worden voor minder belangrijke beslissingen. Onder de 0.7 is de betrouwbaarheid alleen nog maar geschikt om uitspraken te doen op groepsniveau (zoals bij een grootschalig onderzoek naar de effectiviteit van een bepaalde onderwijsinterventie, waarbij het belangrijk is om te corrigeren voor intelligentie).

De betrouwbaarheid van een intelligentietest die voor het scoren gebruikmaakt van somscores (wat bij vrijwel alle Nederlandse intelligentietesten het geval is) wordt in de handleiding gerapporteerd aan de hand van de betrouwbaarheid in het midden van het meetbereik. Daar is de betrouwbaarheid van alle veelgebruikte intelligentietesten in Nederland zeer hoog: meestal rond de 0.95. Zo’n hoge betrouwbaarheid betekent dat de meetfout (SEM) rond het gemiddelde 3.35 is. De betrouwbaarheid van de test wordt bij het rapporteren van de scores uitgedrukt in een betrouwbaarheidsinterval. Een SEM van 3.35 geeft een betrouwbaarheidsinterval van ongeveer 12 punten rondom de gemeten score: 6 punten omlaag en 6 punten omhoog vanaf de gemeten score.

De meetfout van de geschaalde testscores (zoals de subtestscores of het TIQ) neemt echter toe naarmate iemand verder boven het gemiddelde scoort: wel 2 tot 4 keer hoger richting de randen van het meetbereik van een test [Hunsaker, 2012].

In de tabel hieronder zie je wat dat doet met de meetfout, de betrouwbaarheid en het betrouwbaarheidsinterval van een intelligentietest met een hoge betrouwbaarheid van 0.95 en een meetbereik van IQ 40 tot 160.

Invoegen tabel 2

Zoals je in de laatste kolom kunt zien, wordt het 95% betrouwbaarheidsinterval veel breder richting de extremen van het meetbereik. Waar het bij een TIQ van 100 nog 12 punten is (94-106), is dat bij een TIQ van 130 al opgelopen tot 26 punten, en bij een score van 160 zelfs 52 (!) punten.

Omdat er bij herhaalde metingen bovendien sprake is van regressie naar het gemiddelde, ligt het zwaartepunt van een betrouwbaarheidsinterval altijd wat meer richting het gemiddelde dan de gemeten score zelf (zowel bij zeer hoge als bij zeer lage scores).

Voor een gemeten TIQ van 130 zal het gecorrigeerde betrouwbaarheidsinterval dus 111-137 zijn, in plaats van de 122-135 die veelal gerapporteerd wordt. Voor een TIQ van 145 is het gecorrigeerde betrouwbaarheidsinterval ongeveer 110-148.

We moeten ons afvragen of het wel gerechtvaardigd is om op basis van een score met zo’n lage betrouwbaarheid, en zo’n breed betrouwbaarheidsinterval, te bepalen wie er wel of geen toegang krijgt tot belangrijke onderwijsvoorzieningen (zoals voltijds hoogbegaafden onderwijs). En of je bij een volwassene met een reguliere test goed onderscheid kunt maken tussen ‘bovengemiddeld intelligent’, ‘hoogbegaafd’ of ‘zeer hoogbegaafd’.

Te weinig hoogbegaafden in de normeringssteekproef
Bij een klassieke normering met een aselecte normgroep van 1500 mensen zitten, volgens verwachting, slechts 37 mensen die een score van 130 of hoger behalen. Over alle leeftijdsgroepen heen. Dat vertaalt zich wiskundig gezien in een minder precieze norm aan de randen van het scorebereik van de test: de normfout.

Deze normfout wordt groter naarmate een IQ-score verder van het gemiddelde af ligt. Er zijn voor iemand met een score aan de rand van het scorebereik simpelweg te weinig mensen in de vergelijkingsgroep om de gegeven antwoorden mee te vergelijken.

De normfout moet eigenlijk ook nog opgeteld worden bij het betrouwbaarheidsinterval, waardoor deze zelfs nog breder wordt dan op basis van alleen de gecorrigeerde meetfout.
Problemen signaleren die er niet zijn
Het argument van veel scholen om voor toelating tot hb-onderwijs toch te kiezen voor een veelgebruikte test als de WISC-V is vaak dat deze meer informatie geeft, omdat hij een breder profiel meet dan de KIQT+. Maar is dit wel terecht?

De betrouwbaarheid van subtest- en indexscores is lager dan die van de TIQ-score. Dit komt doordat een subtestscore op minder opgaven (en dus minder informatie) gebaseerd is dan de TIQ score. En ook voor deze scores geldt dat de betrouwbaarheid aan de bovenkant van het meetbereik lager wordt.

Daarnaast geldt dat de index- en subtestscores weinig predictieve validiteit hebben bovenop de gemeten TIQ-score [De Jong, 2023]. De klinische waarde van een breed gemeten intelligentieprofiel hierdoor maar klein, en ook over het wel of niet succesvol zijn op school zeggen de aanvullende scores minder dan veel mensen denken.

Sterker nog: soms worden er op basis van een breed intelligentieprofiel problemen gesignaleerd of verwacht die er in de praktijk helemaal niet zijn. Uit een TIQ van 140, met ergens een losse subtestscore van 13 of een losse indexscore van 115, wordt dan de conclusie getrokken dat er sprake is van problemen op dat specifieke vlak. Terwijl zulke scores nog steeds ruim bovengemiddeld zijn.

Verschillen in subtest- en indexscores zijn bovendien heel normaal. Zeker ook bij hoogbegaafden, gezien de mindere betrouwbaarheid van de subtest- en indexscores in combinatie met de teruglopende betrouwbaarheid aan de bovenkant van het scorebereik.

Is het voor toelating tot HB-onderwijs belangrijker om 10 of meer verschillende subtestscores, 5 primaire indexen en 5 aanvullende indexen in een rapport te hebben staan waarvan zowel de betrouwbaarheid als de predictieve validiteit beperkt zijn? Of gaan we voor een zo betrouwbaar mogelijke meting van de algemene intelligentie, en kijken (en luisteren) we daarnaast naar het kind zelf om te beoordelen wat de best passende vorm van onderwijs is?
Wat maakt de KIQT+ en de VIQT+ beter geschikt?
Voor het grootste deel van de bevolking zijn de bestaande testen dus al heel betrouwbaar. Maar net zoals er voor het betrouwbaar kunnen meten van een zeer lage intelligentie ooit een beter geschikte test ontwikkeld is (de RAKIT-2), was er ook voor kinderen en volwassenen aan de bovenkant van de intelligentiecurve iets anders nodig.

Dat is waarom in 2021 de KIQT+ in gebruik is genomen voor vermoedelijk hoogbegaafde kinderen van 5 tot en met 10 jaar, en waarom in 2026 ook de VIQT+ genormeerd wordt (voor kinderen en volwassenen van 10 tot en met 70 jaar).

De KIQT+ en de VIQT+ meten net als de WISC-V en de WAIS-IV de algemene intelligentie, maar doen dat op een manier die beter passend en vooral ook meer betrouwbaar is voor de vermoedelijk hoogbegaafde doelgroep.

Artikelen

2026-03-25T15:21:45Z

LindaBron:

Hieronder staan besprekingen van enkele artikelen en leaflets uit de [[Literatuurlijst]].

* [[Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden]]
* [[145+, zeer hoogbegaafd, wat is dat dan?]]
* [[Blog: Vervolg zoektocht naar 145+ en de specifieke behoeften]]
* [[Children Above 180 IQ Stanford-Binet: Origin and Development]]
* [[Environmental, Familial, and Personal Factors That Affect the Self-Actualization of Highly Gifted Adults: Case Studies]]
* [[High & Profound Giftedness]]
* [[How Can We Better Understand, Identify, and Support Highly Gifted and Profoundly Gifted Students? A Literature Review of the Psychological Development of Highly-Profoundly Gifted Individuals and Overexcitabilities]]
* [[Bespreking: Zeer HB|IHBV Leaflet - Zeer hoogbegaafd]]
* [[Bespreking: High giftedness|IHBV Leaflet - Living as a highly gifted person - English]]
* [[Bespreking: Hoghstbegabung|IHBV Leaflet - Leben als Höchstbegabter - Deutsch]]
* [[In Their Own Voice: Educational Perspectives From Intellectually Precocious Youth as Adults]]
* [[Bespreking: artikel Trouw/Wat als er echt geen passend onderwijs is|Opinieartikel Trouw - Wat als er echt geen passend onderwijs is]]
* [[Prevalence of Emotional, Intellectual, Imaginational, Psychomotor, and Sensual Overexcitabilities in Highly and Profoundly Gifted Children and Adolescents]]
* [[The Outsiders]]
* [[The Psychological World of Highly Gifted Young Adults: a Follow‑up Study]]
* [[Zeer hoogbegaafd (Verkenning binnen het hoger onderwijs)]]
* [[De klas moet de hemel zijn en je tweede huis]]

Artikelen

2026-03-25T15:20:38Z

LindaBron:

Hieronder staan besprekingen van enkele artikelen en leaflets uit de [[Literatuurlijst]].

* Intelligentieonderzoek bij (vermoedelijk) (zeer) hoogbegaafden
* [[145+, zeer hoogbegaafd, wat is dat dan?]]
* [[Blog: Vervolg zoektocht naar 145+ en de specifieke behoeften]]
* [[Children Above 180 IQ Stanford-Binet: Origin and Development]]
* [[Environmental, Familial, and Personal Factors That Affect the Self-Actualization of Highly Gifted Adults: Case Studies]]
* [[High & Profound Giftedness]]
* [[How Can We Better Understand, Identify, and Support Highly Gifted and Profoundly Gifted Students? A Literature Review of the Psychological Development of Highly-Profoundly Gifted Individuals and Overexcitabilities]]
* [[Bespreking: Zeer HB|IHBV Leaflet - Zeer hoogbegaafd]]
* [[Bespreking: High giftedness|IHBV Leaflet - Living as a highly gifted person - English]]
* [[Bespreking: Hoghstbegabung|IHBV Leaflet - Leben als Höchstbegabter - Deutsch]]
* [[In Their Own Voice: Educational Perspectives From Intellectually Precocious Youth as Adults]]
* [[Bespreking: artikel Trouw/Wat als er echt geen passend onderwijs is|Opinieartikel Trouw - Wat als er echt geen passend onderwijs is]]
* [[Prevalence of Emotional, Intellectual, Imaginational, Psychomotor, and Sensual Overexcitabilities in Highly and Profoundly Gifted Children and Adolescents]]
* [[The Outsiders]]
* [[The Psychological World of Highly Gifted Young Adults: a Follow‑up Study]]
* [[Zeer hoogbegaafd (Verkenning binnen het hoger onderwijs)]]
* [[De klas moet de hemel zijn en je tweede huis]]

Persoonlijk

2026-03-10T07:29:26Z

LindaBron: verwijderen nog niet verwezen link

Literatuurlijst

2026-03-10T07:28:22Z

LindaBron: /* Literatuurlijst */ gealfabetiseerd op autheur

= Literatuurlijst =

Deze literatuurlijst is zo zorgvuldig mogelijk samengesteld door o.a. Noks Nauta. Mis je een boek, artikel of andere bron in deze literatuurlijst? We ontvangen graag suggesties voor aanvullingen. Je kunt je tip delen via het contactformulier op de website: [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

[https://www.zotero.org/groups/5791832/high_giftedness/library Zotero library]

{| class="wikitable"
!Item Type
!Publication Year
!Author
!Title
|-
|journalArticle
|2017
|Baroff, Caren J.
|[https://www.proquest.com/openview/bca3ba539ef8c5b398dbaa5ea3a82a27/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750&diss=y In Search of the Holy Grail, Living in Neverland: An Autoethnographic Perspective of the Social Consequences of Imagination and Story of the Gifted Human]
|-
|book
|2020
|Brackmann, Andrea
|Extrem begabt: die Persönlichkeitsstruktur von Höchstbegabten und Genies
|-
|blogPost
|2024
|Cate, Annet ten ; Mathijssen, Sven
|[https://www.tijdschriftvoororthopedagogiek.nl/artikel/110-2986_Hyperhoogbegaafden-een-aparte-begaafdheidsgroep Hyperhoogbegaafden: een aparte begaafdheidsgroep]
|-
|thesis
|2021
|Clark, Christine
|[https://www.proquest.com/openview/b81d6df3fd937b907167d08abe5beb8c/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750&diss=y The Importance of Art for Twice Exceptional Adults: A Kamilleon Case Study]
|-
|document
|
|Corten, F
|Inlegvel over zeer hoogbegaafden in zijn boek.
|-
|magazineArticle
|2022
|Emans, B; Visschedijk; Van Balen, N
|[https://www.tijdschrifttalent.nl/art/50-6880_De-klas-moet-de-hemel-zijn-en-je-tweede-huis De klas moet de hemel zijn en je tweede huis]
|-
|journalArticle
|2017
|Farrelly, Colleen
|[http://rgdoi.net/10.13140/RG.2.2.15385.93282 Understanding the Profoundly Gifted]
|-
|journalArticle
|2009
|Ferriman, Kimberley; Lubinski, David; Benbow, Camilla P.
|[https://doi.apa.org/doi/10.1037/a0016030 Work preferences, life values, and personal views of top math/science graduate students and the profoundly gifted: Developmental changes and gender differences during emerging adulthood and parenthood.]
|-
|book
|1978
|Goertzel, Mildred George
|Three Hundred Eminent Personalities: A Psychosocial Analysis of the Famous (Jossey-Bass Higher Education Series/Jossey-Bass Social and Behavioral scienCe Series)
|-
|book
|2004
|Goertzel, Victor; Goertzel, Mildred George; Goertzel, Ted George; Hansen, Ariel
|Cradles of Eminence: Childhoods of More Than 700 Famous Men and Women
|-
|journalArticle
|2009
|Grobman, Jerald
|[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/016235320903300105 A Psychodynamic Psychotherapy Approach to the Emotional Problems of Exceptionally and Profoundly Gifted Adolescents and Adults: A Psychiatrist's Experience]
|-
|journalArticle
|2006
|Grobman, Jerald
|[https://journals.sagepub.com/doi/10.4219/jsge-2006-408 Underachievement in Exceptionally Gifted Adolescents and Young Adults: A Psychiatrist's View]
|-
|blogPost
|2000
|Gross, Miraca U.M.
|[https://www.hoagiesgifted.org/underserved.htm?em_x=22atat Exceptionally and Profoundly Gifted Students: An Underserved Population]
|-
|book
|2005
|Gross, Miraca U.M.
|Exceptionally gifted children
|-
|journalArticle
|2006
|Gross, Miraca U.M.
|[https://journals.sagepub.com/doi/10.4219/jeg-2006-247 Exceptionally Gifted Children: Long-Term Outcomes of Academic Acceleration and Nonacceleration]
|-
|book
|2009
|Gross, Miraca U.M.
|Highly gifted young people: Development from childhood to adulthood
|-
|book
|1993
|Gross, Miraca U.M.
|Nurturing the talents of exceptionally gifted individuals
|-
|thesis
|2020
|Harrison, Marisa Soto
|[https://digitalcommons.du.edu/etd/1838/ Underachieving profoundly gifted adolescents]
|-
|magazineArticle
|2020
|Harvey Sallin, Jennifer
|[https://giftedconsortium.com/high-exceptional-profound-giftedness/ High & Profound Giftedness]
|-
|podcast
|
|Hofland, Marije
|[https://www.spreaker.com/episode/het-extreem-versnellen-van-hoogbegaafde-leerlingen-in-gesprek-met-leonieke-boogaard--50212048 Het (extreem) versnellen van hoogbegaafde leerlingen; in gesprek met Leonieke Boogaard]
|-
|journalArticle
|2008
|Howard, Robert W.
|[http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13598130802503991 Linking extreme precocity and adult eminence: a study of eight prodigies at international chess]
|-
|book
|1990
|Howe, M.J.A.
|[https://psycnet.apa.org/record/1991-97209-000 The origins of exceptional abilities]
|-
|encyclopediaArticle
|
|IHBV
|[https://ihbv.nl/zeerhb/ Zeer HB]
|-
|blogPost
|
|ISPE
|[https://www.thethousand.com/ International Society for Philosophical Enquiry]
|-
|bookSection
|2022
|Jackson, P. Susan
|[https://link.springer.com/10.1007/978-3-030-91618-3_12 Evidence of Transformational Giftedness in the Profoundly Gifted When We Use the “Integral Practice the Gifted™” Model]
|-
|journalArticle
|1985
|Kline, Bruce E.; Meckstroth, Elizabeth A.
|[http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02783198509552922 Understanding and encouraging the exceptionally gifted]
|-
|thesis
|2016
|Kopelman, Clark Ivan
|[https://iro.uiowa.edu/esploro/outputs/doctoral/9983777377602771 Summum bonum: investigating global life satisfaction in a sample of profoundly gifted students]
|-
|journalArticle
|1994
|Lovecky, Deirdre V.
|[http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02783199409553637 Exceptionally gifted children: Different minds]
|-
|journalArticle
|2001
|Lubinski, David; Webb, Rose Mary; Morelock, Martha J.; Benbow, Camilla Persson
|[https://doi.apa.org/doi/10.1037/0021-9010.86.4.718 Top 1 in 10,000: A 10-year follow-up of the profoundly gifted.]
|-
|journalArticle
|2016
|Makel, Matthew C.; Kell, Harrison J.; Lubinski, David; Putallaz, Martha; Benbow, Camilla P.
|[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0956797616644735 When Lightning Strikes Twice: Profoundly Gifted, Profoundly Accomplished]
|-
|blogPost
|2019
|Nauta, Noks
|[https://noksnauta.wordpress.com/2019/12/04/145-er-is-behoefte-aan-aandacht-hoe-nu-verder/ 145+, er is behoefte aan aandacht, hoe nu verder]
|-
|blogPost
|2019
|Nauta, Noks
|[https://noksnauta.wordpress.com/2019/11/22/145-zeer-hoogbegaafd-wat-is-dat-dan/ 145+, zeer hoogbegaafd, wat is dat dan]
|-
|blogPost
|2024
|Nauta, Noks ; Post, Mirja
|[https://www.tijdschriftvoororthopedagogiek.nl/artikel/110-3041_Reactie-op-Hyperhoogbegaafden-een-aparte-begaafdheidsgroep Reactie op ‘Hyperhoogbegaafden, een aparte begaafdheidsgroep’]
|-
|blogPost
|2024
|Nauta, Noks ; Post, Mirja
|[https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://primary.jwwb.nl/plugin-documents/15bcf09f547b885ba99d6920dd80eb0444911991.pdf Zeer hoogbegaafde studenten]
|-
|journalArticle
|2023
|Pinxten, W. L. Frumau-van; Derksen, J. J. L.; Peters, W. A. M.
|[https://link.springer.com/10.1007/s43076-023-00313-8 The Psychological World of Highly Gifted Young Adults: a Follow-up Study]
|-
|journalArticle
|2024
|Post, Mirja; Nauta, Noks
|Different needs in +2SD and +3SD IQ
|-
|thesis
|1998
|Ruf, Deborah Lou
|[https://www.proquest.com/openview/60afd6802bad94da08d87696b061ff7e/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750&diss=y Environmental, familial, and personal factors that affect the self-actualization of highly gifted adults Case studies]
|-
|book
|2024
|Ruf, Deborah Lou
|[https://www.amazon.com/Levels-Gifted-Children-Grown-Up/dp/B0C9SHFRLH The 5 Levels of Gifted Children Grown Up: What They Tell Us]
|-
|book
|2014
|Stetter Hollingworth, Leta
|[https://www.gutenberg.org/ebooks/47403 Children Above 180 IQ Stanford-Binet: Origin and Development by Hollingworth]
|-
|blogPost
|
|TNS
|[https://www.triplenine.org/Default.aspx Triple Nine Society]
|-
|journalArticle
|2018
|Tolan, Stephanie S
|[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0261429417716348 The value and importance of mindfulness for the highly to profoundly gifted child]
|-
|blogPost
|1987
|Towers, Grady M.
|[http://www.worlddreambank.org/O/OUTSIDRS.HTM The Outsiders]
|-
|journalArticle
|2019
|Weerdenburg, M.W.C. van; Emans, B.S.; Kabki, M.; Poelman, M.N.
|[https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/206299/206299.pdf?sequence=1 De uitstroom van het Centrum voor Creatief Leren (CCL): Met vallen en opstaan: Een retrospectief verkennend onderzoek]
|-
|bookSection
|2014
|Winner, Ellen
|[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781118367377.ch15 Child Prodigies and Adult Genius: A Weak Link]
|-
|book
|2020
|Wit, Els de
|Slapende leeuwen: Uitzonderlijk hoogbegaafd. Is dat nu écht zo anders: Uitzonderlijke hoogbegaafdheid. Is dat nu écht zo anders
|-
|journalArticle
|2020
|Wood, Vanessa R.; Laycraft, Krystyna C.
|[https://scholars.direct/Articles/cognitive-science/acs-4-016.php?jid=cognitive-science How Can We Better Understand, Identify, and Support Highly Gifted and Profoundly Gifted Students A Literature Review of the Psychological Development of Highly-Profoundly Gifted Individuals and Overexcitabilities]
|-
|journalArticle
|2024
|Wood, Vanessa Reineke; Bouchard, Lorraine; De Wit, Els; Martinson, S. Pickett; Van Petegem, Peter
|[https://www.mdpi.com/2227-7102/14/8/817 Prevalence of Emotional, Intellectual, Imaginational, Psychomotor, and Sensual Overexcitabilities in Highly and Profoundly Gifted Children and Adolescents: A Mixed-Methods Study of Development and Developmental Potential]
|}

Hoofdpagina

2026-03-10T07:03:22Z

LindaBron:

Welkom op deze Wiki om alle informatie en kennis te verzamelen over [[Wat is zeer hoogbegaafdheid?|zeer hoge begaafdheid]] in alle levensfasen.

== Doelgroepen ==

De doelgroepen zijn mensen met persoonlijke en mensen met professionele interesse.

[[Persoonlijk]]

[[Professioneel]]

== Meer weten? ==

Bronnen:
* [[Literatuurlijst]]
* [[Artikelen met korte besprekingen]]

Over de High Giftedness Expertise Group (HGEG):
* [[Wie zijn wij]]
* [[Missie en visie]]

Onderzoekers

2026-03-07T16:14:28Z

LindaBron:

'''Welkom aan onderzoekers'''

Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier lezen wat wij onder ‘[[Wat is zeer hoogbegaafdheid?|zeer hoge begaafdheid]]’ verstaan.
Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen.

Onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid is er geen eensluidende mening over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Onder zeer hoogbegaafden zelf is die discussie er niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

We hopen dat onderzoekers op dit gebied willen gaan bijdragen aan meer kennis over zeer hoge begaafdheid. Daarbij realiseren we ons dat het onderzoek naar deze doelgroep veel uitdagingen kent. (Net als onderzoek naar hoogbegaafden in het algemeen.) Deze groep is nog zeldzamer. Er zijn ook geen representatieve steekproeven te vinden voor kwantitatief onderzoek. Belangrijker lijkt het om vooral ervaringen te verzamelen op wetenschappelijk verantwoorde manieren van kwalitatief narratief onderzoek (bijvoorbeeld antropologisch, filosofisch). Zowel om in kaart te brengen hoe zeer hoogbegaafden zelf hun ‘zeer hoogbegaafd zijn’ ervaren, als om na te gaan welke factoren bevorderend werken op de ervaring van hun zeer hoge begaafdheid en op de wijze waarop ze hun grote talenten op constructieve wijze kunnen inzetten. Kan uitval op school en in het werk van deze mensen voorkómen worden als er meer kennis wordt verzameld en toegepast wordt om hun kwaliteit van leven en welbevinden te verbeteren?

Vanuit deze HGEG groep hebben we ook een bestand van mensen verzameld die (waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn en bereid zijn om deel te nemen aan onderzoek. Dit bestand kan gebruikt worden voor toekomstig onderzoek. Onderzoekers die interesse hebben om onderzoek te doen naar zeer hoge begaafdheid nodigen wij uit om contact met ons op te nemen via [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

[[Organisaties en verenigingen|Klik hier voor contact met onderzoeksgroepen]]

Organisaties en verenigingen

2026-03-07T16:12:18Z

LindaBron: /* Kenniscentra, onderzoeksgroepen en onderzoekers */

== Verenigingen voor ==
{| class="wikitable"
!Naam
!Informatie
|-
|Intergifted
|Groep van gelijkgestemden, betaalde coaching en therapie
|-
|[http://www.triplenine.org/ Triple Nine Society]
| +3 SD
|-
|[https://www.thethousand.com/ ISPE]
| +3 SD
|-
|[https://www.epimetheussociety.com/ Epithemeus Society]
| +4 SD
|-
|[https://megasociety.org/ Mega Society]
|1 op de miljoen
|}
== Kenniscentra, onderzoeksgroepen en onderzoekers ==
{| class="wikitable"
!Naam
!Informatie
|-
|[https://expertisecentrumhoogbegaafdheidtilburg.nl/ Expertisecentrum hoogbegaafdheid Tilburg]
|
|-
|[https://ppfcentrum.nl Mia Frumau]
|Studie naar IQ > 140
|-
|[https://giftedconsortium.com/vanessa-r-wood-m-a-united-states/ Vanessa Woods]
|
|-
|[https://www.davidsongifted.org/ Davidson Institute]
|Ondersteuning van ZHB scholieren 5 - 18 jaar
|-
|Prof. Anouke Bakx
|Radboud Universiteit en Fontys college
|-
|Sven Matthijsen
|Radboud Universiteit, RITHA
|-
|Prof. Nele Jacobs
|Open University, Nederland
|-
|ECHA network
|
|}

Zeer hoogbegaafden zelf

2026-03-07T16:00:16Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Er is nog maar heel weinig kennis over deze subgroep hoogbegaafden. Dat geldt voor alle leeftijdsgroepen in deze categorie. Er is behoefte aan een stuk (h)erkenning. Mensen die (mogelijk) in deze doelgroep passen ervaren dat specifieke aandacht voor deze groep echt van belang is. Helaas is er ook verbazing of negatieve kritiek op het idee om apart aandacht aan zeer hoogbegaafden te besteden. Dat geldt, verrassend genoeg, ook binnen de groep hoogbegaafden ze…'

Er is nog maar heel weinig kennis over deze subgroep hoogbegaafden. Dat geldt voor alle leeftijdsgroepen in deze categorie.

Er is behoefte aan een stuk (h)erkenning. Mensen die (mogelijk) in deze doelgroep passen ervaren dat specifieke aandacht voor deze groep echt van belang is.

Helaas is er ook verbazing of negatieve kritiek op het idee om apart aandacht aan zeer hoogbegaafden te besteden. Dat geldt, verrassend genoeg, ook binnen de groep hoogbegaafden zelf. De gevoelens van isolatie en gebrek aan passend contact zijn wellicht een belangrijk issue en mogelijk nog sterker aanwezig dan bij hoogbegaafden in het algemeen. Lees hier meer over op https://ihbv.nl/zeerhb/

Ben je student, lees dan [https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://primary.jwwb.nl/plugin-documents/15bcf09f547b885ba99d6920dd80eb0444911991.pdf het artikel van Mirja Post en Noks Nauta]

Wat is zeer hoogbegaafd? Wat heb je nodig? Lees hier de leaflet van het IHBV [https://ihbv.nl/wp-content/uploads/202101-Zeer-HB.pdf Zeer-HB.pdf]

Over het aanvaarden en integreren van je zeer hoogbegaafd zijn lees je hier de leaflet van het IHBV [https://ihbv.nl/wp-content/uploads/Leven-als-zeer-hoogbegaafde.pdf Leven-als-zeer-hoogbegaafde.pdf]

Er zijn verschillende mogelijkheden om in contact te komen met andere zeer hoogbegaafden, kijk hiervoor op onze pagina [[organisaties en verenigingen]]

Hoofdpagina

2026-03-07T15:48:21Z

LindaBron:

Welkom op de Wiki om alle informatie te verzamelen over zeer hoge begaafdheid in alle levensfasen.

== Doelgroepen ==

Dit is onder te verdelen in twee hoofdgroepen: voor zij met persoonlijke en zij met professionele interesse.

[[Persoonlijk]]

[[Professioneel]]

== Meer weten? ==

Bronnen:
* [[Literatuurlijst]]
* [[Artikelen met korte besprekingen]]

Over de High Giftedness Expertise Group (HGEG):
* [[Wie zijn wij]]
* [[Missie en visie]]

Bestand:HGEG Logo.png

2026-03-07T15:48:04Z

LindaBron:

HGEG logo

Persoonlijk

2026-03-07T15:36:12Z

LindaBron:

Professioneel

2026-03-07T15:35:31Z

LindaBron:

=== '''Welkom aan professionele lezers''' ===
Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier
lezen wat wij onder ‘[[Wat is zeer hoogbegaafdheid?|zeer hoge begaafdheid]]’ verstaan.

Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen.

Onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid is er geen eensluidende mening over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Die discussie is er onder zeer hoogbegaafden zelf niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

De beperkte en versnipperde kennis is voor (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden lastig, maar ook voor ouders van deze kinderen en voor professionals die met hoogbegaafden van alle leeftijden werken.

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

We kregen ook vragen van zeer hoogbegaafden over hoe ze passende hulpverleners kunnen vinden. Het blijkt lastig, omdat hulpverleners voor hoogbegaafden niet altijd erkenning geven aan het zeer hoogbegaafd zijn. Enkele mensen uit ons netwerk van zeer hoogbegaafden staan al in ons overzicht van professionele hulpverleners. Wil je als professional met kennis en ervaring over zeer hoge begaafdheid ook op die lijst komen, meld je dan hier aan: [[aanmelding hulpverleners]]

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

=== [[Professioneel]]: ===

* [[Onderwijs en begeleiding]]
* [[Coaches en andere hulpverleners]]
* [[Onderzoekers]]

De klas moet de hemel zijn en je tweede huis

2026-03-07T15:32:28Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met '=== Samenvatting van het artikel === Het artikel beschrijft een praktijkonderzoek op basisschool Kronenburgh naar wat zeer hoogbegaafde leerlingen nodig hebben om te kunnen leren en zich goed te voelen op school. De onderzoekers ontdekten dat deze leerlingen niet alleen behoefte hebben aan moeilijkere leerstof, maar ook aan begrip, veiligheid en een goede relatie met de leerkracht. === Praktische tips === ==== 1. Veiligheid en vertrouwen zijn essentieel ====…'

=== Samenvatting van het artikel ===
Het artikel beschrijft een praktijkonderzoek op basisschool Kronenburgh naar wat zeer hoogbegaafde leerlingen nodig hebben om te kunnen leren en zich goed te voelen op school. De onderzoekers ontdekten dat deze leerlingen niet alleen behoefte hebben aan moeilijkere leerstof, maar ook aan begrip, veiligheid en een goede relatie met de leerkracht.

=== Praktische tips ===

==== 1. Veiligheid en vertrouwen zijn essentieel ====
Leerlingen leren beter wanneer zij zich '''veilig en begrepen voelen'''.

Een goede relatie met de lesgever speelt hierbij een grote rol.

==== 2. Zeer hoogbegaafde leerlingen hebben meer nodig dan alleen moeilijker werk ====
Vaak wordt gedacht dat zeer hoogbegaafde leerlingen alleen extra uitdaging nodig hebben.

Volgens het artikel hebben zij ook behoefte aan:

* emotionele ondersteuning
* begrip voor hun manier van denken
* sociale aansluiting met anderen

==== 3. De klas moet een tweede thuis zijn ====
De klas moet een plek zijn waar leerlingen:

* zichzelf kunnen zijn
* fouten mogen maken
* nieuwsgierig mogen zijn

Wanneer zij zich veilig voelen, dan durven ze meer te leren en te ontdekken.

==== 4. De relatie met/rol van de leerkracht is heel belangrijk ====
De leerkracht moet:

* goed luisteren naar leerlingen
* hun behoeften herkennen
* een omgeving creëren waarin iedereen zich gezien voelt

Lees het volledige artikel: [https://www.tijdschrifttalent.nl/art/50-6880_De-klas-moet-de-hemel-zijn-en-je-tweede-huis De klas moet de hemel zijn en je tweede huis]
----

Artikelen

2026-03-07T15:23:18Z

LindaBron:

Hieronder staan besprekingen van enkele artikelen en leaflets uit de [[Literatuurlijst]].

* [[145+, zeer hoogbegaafd, wat is dat dan?]]
* [[Blog: Vervolg zoektocht naar 145+ en de specifieke behoeften]]
* [[Children Above 180 IQ Stanford-Binet: Origin and Development]]
* [[Environmental, Familial, and Personal Factors That Affect the Self-Actualization of Highly Gifted Adults: Case Studies]]
* [[High & Profound Giftedness]]
* [[How Can We Better Understand, Identify, and Support Highly Gifted and Profoundly Gifted Students? A Literature Review of the Psychological Development of Highly-Profoundly Gifted Individuals and Overexcitabilities]]
* [[Bespreking: Zeer HB|IHBV Leaflet - Zeer hoogbegaafd]]
* [[Bespreking: High giftedness|IHBV Leaflet - Living as a highly gifted person - English]]
* [[Bespreking: Hoghstbegabung|IHBV Leaflet - Leben als Höchstbegabter - Deutsch]]
* [[In Their Own Voice: Educational Perspectives From Intellectually Precocious Youth as Adults]]
* [[Bespreking: artikel Trouw/Wat als er echt geen passend onderwijs is|Opinieartikel Trouw - Wat als er echt geen passend onderwijs is]]
* [[Prevalence of Emotional, Intellectual, Imaginational, Psychomotor, and Sensual Overexcitabilities in Highly and Profoundly Gifted Children and Adolescents]]
* [[The Outsiders]]
* [[The Psychological World of Highly Gifted Young Adults: a Follow‑up Study]]
* [[Zeer hoogbegaafd (Verkenning binnen het hoger onderwijs)]]
* [[De klas moet de hemel zijn en je tweede huis]]

Hoofdpagina

2026-03-07T15:21:58Z

LindaBron: /* Doelgroepen */

Ouders van zeer hoogbegaafde kinderen

2026-03-07T15:21:33Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''Kenmerken''' Vaak lopen ouders al vast wanneer het kind rond de 2 jaar is. De ontwikkelingsvoorsprong is vaak zichtbaar doordat er al letter en cijfer kennis is. Bij de peuteropvang kunnen gedragsproblemen ontstaan. Ze zijn eerder toe aan de basisschool en wanneer ze starten is er vaak teleurstelling, omdat ze de aangeboden stof al beheersen. ====== Praktijk ====== Veel ouders lopen tegen onbegrip en taboe aan, zowel bij hoogbegaafde kinderen als zeer hoo…'

'''Kenmerken'''

Vaak lopen ouders al vast wanneer het kind rond de 2 jaar is. De ontwikkelingsvoorsprong is vaak zichtbaar doordat er al letter en cijfer kennis is. Bij de peuteropvang kunnen gedragsproblemen ontstaan. Ze zijn eerder toe aan de basisschool en wanneer ze starten is er vaak teleurstelling, omdat ze de aangeboden stof al beheersen.

====== Praktijk ======
Veel ouders lopen tegen onbegrip en taboe aan, zowel bij hoogbegaafde kinderen als zeer hoogbegaafden kinderen. Het voltijds HB onderwijs, of aanpassingen binnen regulier onderwijs werkt vaak voor de hoogbegaafden kinderen, maar vaak niet voor de zeer hoogbegaafden. Dit uit zich in internaliserend of externaliserend gedrag. Het verschilt per kind of dit thuis of op school geuit wordt.

'''Praktische tips voor thuis'''

- Neem je kind serieus. Wat zij voelen is hun belevingswereld. Erken is heel belangrijk.

- Zoek andere zeer hoogbegaafden kinderen op, zodat zij zien dat ze niet de enige zijn.

- Een onderzoek wat meer laat zien dan een IQ kan helpend zijn in de benadering van je zeer hoogbegaafde kind.

- Praat van jongs af aan in duidelijke taal.

Voor peuters bestaan er ontwikkelingsgelijken groepen. Bijvoorbeeld UkIQ. Waar de hoogbegaafde kinderen vaak met 3 jaar starten, start de zeer hoogbegaafde vaak al met 2,5 jaar. Hier vinden ze naast uitdaging ook peercontact.

====== Praktische tips voor een schoolgesprek ======

* Bespreek niet alleen leerstof, maar ook welbevinden
* Focus op maatwerk in plaats van '''('''alleen''')''' "meer werk"
* Zorg voor aansluiting bij de belevingswereld op projectbasis (bloeiende leerlingen zorgen voor bloeiend klassenklimaat)
* Observeer: werkt het echt voor dit kind? '''School hoort plannen elke 6-9 weken te evalueren. Om door te gaan met wat werkt en aan te passen wanneer het niet werkt. Dus welke aanpassing zorgt voor beter welbevinden en/of betere didactische aansluiting?'''

'''Bronnen'''

UkIQ, <nowiki>https://ukiq.nl/</nowiki>

Ervaringsgesprekken met de auteurs van deze wiki

Onderzoekers

2026-03-06T14:57:17Z

LindaBron:

Professioneel

2026-03-06T14:56:57Z

LindaBron:

'''Welkom aan professionele lezers'''

Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier
lezen wat wij onder ‘[[Wat is zeer hoogbegaafdheid?|zeer hoge begaafdheid]]’ verstaan.

Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen.

Onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid is er geen eensluidende mening over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Die discussie is er onder zeer hoogbegaafden zelf niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

De beperkte en versnipperde kennis is voor (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden lastig, maar ook voor ouders van deze kinderen en voor professionals die met hoogbegaafden van alle leeftijden werken.

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

We kregen ook vragen van zeer hoogbegaafden over hoe ze passende hulpverleners kunnen vinden. Het blijkt lastig, omdat hulpverleners voor hoogbegaafden niet altijd erkenning geven aan het zeer hoogbegaafd zijn. Enkele mensen uit ons netwerk van zeer hoogbegaafden staan al in ons overzicht van professionele hulpverleners. Wil je als professional met kennis en ervaring over zeer hoge begaafdheid ook op die lijst komen, meld je dan hier aan: [[aanmelding hulpverleners]]

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

[[Professioneel]]:
* [[Onderwijs en begeleiding]]
* [[Coaches en andere hulpverleners]]
* [[Onderzoekers]]

Persoonlijk

2026-03-06T14:56:27Z

LindaBron:

'''Welkom aan (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden of ouders van zeer hoogbegaafde kinderen'''

Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier lezen wat wij onder ‘[[Wat is zeer hoogbegaafdheid?|zeer hoge begaafdheid]]’ verstaan.

Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen van ons hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen. Ook bleek er behoefte aan ervaringsverhalen en aan onderlinge verbinding.

We zagen ook als knelpunt, dat er onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid, geen eensluidende mening is over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Die discussie is er onder zeer hoogbegaafden zelf niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

De beperkte en versnipperde kennis is voor (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden lastig, maar ook voor ouders van deze kinderen en voor professionals die met hoogbegaafden van alle leeftijden werken.

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

Zoek je een hulpverlener die zelf aangeeft kennis en ervaring te hebben op het gebied van zeer hoge begaafdheid, kijk dan op [[Coaches en andere hulpverleners]]

We werken ook aan het publiceren van ervaringsverhalen. Hieronder kunnen verhalen vallen van zeer hoogbegaafden zelf of van ouders over hun kinderen.

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

[[Persoonlijk]]:
* [[Zeer hoogbegaafden zelf]]
* [[Ouders van zeer hoogbegaafde kinderen]]
* [[Persoonlijke contacten van zeer hoogbegaafden]]

Onderzoekers

2026-03-06T14:50:56Z

LindaBron:

'''Welkom aan onderzoekers'''

Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier lezen wat wij onder ‘[[zeer hoge begaafdheid]]’ verstaan.
Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen.

Onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid is er geen eensluidende mening over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Onder zeer hoogbegaafden zelf is die discussie er niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

We hopen dat onderzoekers op dit gebied willen gaan bijdragen aan meer kennis over zeer hoge begaafdheid. Daarbij realiseren we ons dat het onderzoek naar deze doelgroep veel uitdagingen kent. (Net als onderzoek naar hoogbegaafden in het algemeen.) Deze groep is nog zeldzamer. Er zijn ook geen representatieve steekproeven te vinden voor kwantitatief onderzoek. Belangrijker lijkt het om vooral ervaringen te verzamelen op wetenschappelijk verantwoorde manieren van kwalitatief narratief onderzoek (bijvoorbeeld antropologisch, filosofisch). Zowel om in kaart te brengen hoe zeer hoogbegaafden zelf hun ‘zeer hoogbegaafd zijn’ ervaren, als om na te gaan welke factoren bevorderend werken op de ervaring van hun zeer hoge begaafdheid en op de wijze waarop ze hun grote talenten op constructieve wijze kunnen inzetten. Kan uitval op school en in het werk van deze mensen voorkómen worden als er meer kennis wordt verzameld en toegepast wordt om hun kwaliteit van leven en welbevinden te verbeteren?

Vanuit deze HGEG groep hebben we ook een bestand van mensen verzameld die (waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn en bereid zijn om deel te nemen aan onderzoek. Dit bestand kan gebruikt worden voor toekomstig onderzoek. Onderzoekers die interesse hebben om onderzoek te doen naar zeer hoge begaafdheid nodigen wij uit om contact met ons op te nemen via [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

Onderzoekers

2026-03-06T14:48:41Z

LindaBron: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Welkom aan onderzoekers Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier [link] lezen wat wij onder ‘zeer hoge begaafdheid’ verstaan. Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) do…'

Welkom aan onderzoekers
Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier [link] lezen wat wij onder ‘zeer hoge begaafdheid’ verstaan.
Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen.
Onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid is er geen eensluidende mening over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Onder zeer hoogbegaafden zelf is die discussie er niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.
We hopen dat onderzoekers op dit gebied willen gaan bijdragen aan meer kennis over zeer hoge begaafdheid. Daarbij realiseren we ons dat het onderzoek naar deze doelgroep veel uitdagingen kent. (Net als onderzoek naar hoogbegaafden in het algemeen.) Deze groep is nog zeldzamer. Er zijn ook geen representatieve steekproeven te vinden voor kwantitatief onderzoek. Belangrijker lijkt het om vooral ervaringen te verzamelen op wetenschappelijk verantwoorde manieren van kwalitatief narratief onderzoek (bijvoorbeeld antropologisch, filosofisch). Zowel om in kaart te brengen hoe zeer hoogbegaafden zelf hun ‘zeer hoogbegaafd zijn’ ervaren, als om na te gaan welke factoren bevorderend werken op de ervaring van hun zeer hoge begaafdheid en op de wijze waarop ze hun grote talenten op constructieve wijze kunnen inzetten. Kan uitval op school en in het werk van deze mensen voorkómen worden als er meer kennis wordt verzameld en toegepast wordt om hun kwaliteit van leven en welbevinden te verbeteren?
Vanuit deze HGEG groep hebben we ook een bestand van mensen verzameld die (waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn en bereid zijn om deel te nemen aan onderzoek. Dit bestand kan gebruikt worden voor toekomstig onderzoek. Onderzoekers die interesse hebben om onderzoek te doen naar zeer hoge begaafdheid nodigen wij uit om contact met ons op te nemen.
We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.
Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier [link]

Professioneel

2026-03-06T14:48:06Z

LindaBron:

'''Welkom aan professionele lezers'''

Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier
lezen wat wij onder ‘[[zeer hoge begaafdheid]]’ verstaan.

Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen.

Onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid is er geen eensluidende mening over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Die discussie is er onder zeer hoogbegaafden zelf niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

De beperkte en versnipperde kennis is voor (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden lastig, maar ook voor ouders van deze kinderen en voor professionals die met hoogbegaafden van alle leeftijden werken.

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

We kregen ook vragen van zeer hoogbegaafden over hoe ze passende hulpverleners kunnen vinden. Het blijkt lastig, omdat hulpverleners voor hoogbegaafden niet altijd erkenning geven aan het zeer hoogbegaafd zijn. Enkele mensen uit ons netwerk van zeer hoogbegaafden staan al in ons overzicht van professionele hulpverleners. Wil je als professional met kennis en ervaring over zeer hoge begaafdheid ook op die lijst komen, meld je dan hier aan: [[aanmelding hulpverleners]]

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

[[Professioneel]]:
* [[Onderwijs en begeleiding]]
* [[Coaches en andere hulpverleners]]
* [[Onderzoekers]]

Professioneel

2026-03-06T14:46:53Z

LindaBron:

'''Welkom aan professionele lezers'''

Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier [link] lezen wat wij onder ‘zeer hoge begaafdheid’ verstaan.

Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen.

Onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid is er geen eensluidende mening over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Die discussie is er onder zeer hoogbegaafden zelf niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

De beperkte en versnipperde kennis is voor (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden lastig, maar ook voor ouders van deze kinderen en voor professionals die met hoogbegaafden van alle leeftijden werken.

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

We kregen ook vragen van zeer hoogbegaafden over hoe ze passende hulpverleners kunnen vinden. Het blijkt lastig, omdat hulpverleners voor hoogbegaafden niet altijd erkenning geven aan het zeer hoogbegaafd zijn. Enkele mensen uit ons netwerk van zeer hoogbegaafden staan al in ons overzicht van professionele hulpverleners. Wil je als professional met kennis en ervaring over zeer hoge begaafdheid ook op die lijst komen, meld je dan hier aan: link naar aanmelding hv lijst

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier [link]

[[Professioneel]]:
* [[Onderwijs en begeleiding]]
* [[Coaches en andere hulpverleners]]
* [[Onderzoekers]]

Persoonlijk

2026-03-06T14:46:04Z

LindaBron:

'''Welkom aan (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden of ouders van zeer hoogbegaafde kinderen'''

Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier lezen wat wij onder ‘[[zeer hoge begaafdheid]]’ verstaan.

Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen van ons hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen. Ook bleek er behoefte aan ervaringsverhalen en aan onderlinge verbinding.

We zagen ook als knelpunt, dat er onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid, geen eensluidende mening is over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Die discussie is er onder zeer hoogbegaafden zelf niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

De beperkte en versnipperde kennis is voor (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden lastig, maar ook voor ouders van deze kinderen en voor professionals die met hoogbegaafden van alle leeftijden werken.

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

Zoek je een hulpverlener die zelf aangeeft kennis en ervaring te hebben op het gebied van zeer hoge begaafdheid, kijk dan op [[Coaches en andere hulpverleners]]

We werken ook aan het publiceren van ervaringsverhalen. Hieronder kunnen verhalen vallen van zeer hoogbegaafden zelf of van ouders over hun kinderen.

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier [https://highgiftedness.org/ highgiftedness.org]

[[Persoonlijk]]:
* [[Zeer hoogbegaafden zelf]]
* [[Ouders van zeer hoogbegaafde kinderen]]
* [[Persoonlijke contacten van zeer hoogbegaafden]]

Persoonlijk

2026-03-06T14:31:48Z

LindaBron:

'''Welkom aan (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden of ouders van zeer hoogbegaafde kinderen'''

Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier lezen wat wij onder ‘[[zeer hoge begaafdheid]]’ verstaan.

Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen van ons hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen. Ook bleek er behoefte aan ervaringsverhalen en aan onderlinge verbinding.

We zagen ook als knelpunt, dat er onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid, geen eensluidende mening is over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Die discussie is er onder zeer hoogbegaafden zelf niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

De beperkte en versnipperde kennis is voor (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden lastig, maar ook voor ouders van deze kinderen en voor professionals die met hoogbegaafden van alle leeftijden werken.

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

Zoek je een hulpverlener die zelf aangeeft kennis en ervaring te hebben op het gebied van zeer hoge begaafdheid, kijk dan op [[Coaches en andere hulpverleners]]

We werken ook aan het publiceren van ervaringsverhalen. Hieronder kunnen verhalen vallen van zeer hoogbegaafden zelf of van ouders over hun kinderen.

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier

[[Persoonlijk]]:
* [[Zeer hoogbegaafden zelf]]
* [[Ouders van zeer hoogbegaafde kinderen]]
* [[Persoonlijke contacten van zeer hoogbegaafden]]

Persoonlijk

2026-03-06T14:30:46Z

LindaBron:

'''Welkom aan (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden of ouders van zeer hoogbegaafde kinderen'''

Hartelijk welkom op deze Wiki met kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid. Je kunt hier lezen wat wij onder ‘[[zeer hoge begaafdheid]]’ verstaan.

Dit project is voortgekomen uit grote bezorgdheid. Een aantal mensen die zelf (zeker of waarschijnlijk) zeer hoogbegaafd zijn (sommigen van hen hebben ook zeer hoogbegaafde kinderen) lazen steeds vaker berichten over zeer hoogbegaafde thuiszitters, kinderen die (nogal eens) door diverse scholen waren afgewezen. Berichten die op LinkedIn verschenen en/of in (regionale) kranten. Deze berichten raakten ons persoonlijk en sommigen van ons hadden ook professionele interesse. Kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid is versnipperd en betrouwbare kennis is schaars. Zo ontstond eind 2024 het initiatief om kennis en informatie over zeer hoge begaafdheid te bundelen en aan anderen ter beschikking te stellen. Ook bleek er behoefte aan ervaringsverhalen en aan onderlinge verbinding.

We zagen ook als knelpunt, dat er onder mensen die professioneel werken op het gebied van hoogbegaafdheid, geen eensluidende mening is over de vraag of je binnen de groep hoogbegaafden aandacht zou moeten geven aan aparte groepen. Die discussie is er onder zeer hoogbegaafden zelf niet. Zij vinden het onderscheid wel van groot belang. Niet omdat het om een getal (IQ-score) gaat, maar omdat het met zelfbeeld en identiteit te maken heeft.

De beperkte en versnipperde kennis is voor (vermoedelijk) zeer hoogbegaafden lastig, maar ook voor ouders van deze kinderen en voor professionals die met hoogbegaafden van alle leeftijden werken.

We hebben zoveel mogelijk kennis verzameld en maken die kennis nu via deze Wiki beschikbaar. Een beperking is dat een deel van de academische artikelen zich achter een betaalmuur bevindt. We kunnen daarvan alleen een samenvatting bieden. Naast beschikbare literatuur hebben we ook mensen gevraagd om specifiek een artikel voor deze Wiki te schrijven. Deze artikelen mogen gedeeld worden met bronvermelding.

Zoek je een hulpverlener die zelf aangeeft kennis en ervaring te hebben op het gebied van zeer hoge begaafdheid, kijk dan op deze pagina

We werken ook aan het publiceren van ervaringsverhalen. Hieronder kunnen verhalen vallen van zeer hoogbegaafden zelf of van ouders over hun kinderen.

Voor ons is het belangrijk dat er dynamiek en uitwisseling komt en dat meer mensen hieraan bijdragen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen, hebben we een redactiegroep. De redactie van deze Wiki nodigt lezers van harte uit om te reageren. Wil je ons suggesties geven of zelf iets bijdragen, reageer dan hier

[[Persoonlijk]]:
* [[Zeer hoogbegaafden zelf]]
* [[Ouders van zeer hoogbegaafde kinderen]]
* [[Persoonlijke contacten van zeer hoogbegaafden]]