Opinieartikel Wat als er echt geen passend onderwijs is

Auteurs: Linda Bron, Christijn Snippe en Beatrijs van der Wiel

Namens de Kennisbank zeer hoogbegaafd in oprichting

Het OM stopt met het vervolgen van de ouders die ongeoorloofd thuisonderwijs geven. Uiteindelijke strafzaken zouden te complex zijn en boetes hebben niet het gewenste effect. (Trouw, 9 april). In 2024 zijn er 2100 kinderen wel vrijgesteld, omdat ouders hun kinderen vanwege hun levensovertuiging van school houden. Er zijn ook zeer hoogbegaafde kinderen (IQ > 145), die thuis zitten omdat er voor hen geen passend onderwijs te vinden is vanwege hun grote ontwikkelingsvoorsprong ten opzichte van leeftijdgenoten.

Elk kind heeft recht op onderwijs, maar niet elk kind past in het onderwijssysteem. In één klas zitten leerlingen met een enorme spreiding van cognitieve intelligentie en met ook nog eens grote diversiteit aan verwerkingssnelheid. Veel onderwijs is talig ingericht en focust zich op het gemiddelde van de groep. Leerlingen die ver van dit gemiddelde zitten, hebben een andere aanpak nodig, vaak in de vorm van een aanpassing van het leertempo en veel herhaling. Voor de leerlingen met een ondergemiddelde ontwikkeling zijn veel programma’s en speciale methoden opgezet, maar voor die met een bovengemiddelde ontwikkeling is er vrijwel niets.

We zien dat iedereen zijn best doet om tegemoet te komen aan alle verschillen tussen leerlingen. Door de bekende problemen in het onderwijs (leerkrachtentekort, worstelingen rondom passend onderwijs, prestatiedruk en grote klassen) is maatwerk in de klassen een werkelijkheid die nog ver weg is. Aan het einde van het schooljaar moet iedereen wel de einddoelen behalen. Om een klas financieel draaiende te houden zijn er gemiddeld 26 leerlingen nodig. Wanneer een school extra ondersteuning wil aan de onderkant en bovenkant heb je al meer leerlingen per klas nodig om dit te financieren.

Boetes van 300 euro is een prijs die ouders met alle liefde betalen wanneer het gaat om het welzijn van hun kind. Ouders houden hun kind niet zomaar thuis, maar nemen hier een weloverwogen beslissing in om bijvoorbeeld meer schooltrauma te voorkomen. Schooltrauma dat ontstaat doordat het kind zich continu moet aanpassen aan de omgeving om er sociaal bij te horen, zich altijd onbegrepen voelt en in veel gevallen wordt afgestraft voor het zijn van zichzelf. Staatssecretaris Paul vindt het niet vervolgen door het OM een onwenselijke situatie. Ieder kind heeft het recht om naar school te gaan en ouders mogen geen eigen rechter spelen, stelt zij. De ouders van zeer hoogbegaafde kinderen willen niets liever dan dat hun kind naar school gaat, maar vaak is er écht geen passende school voor hun zeer hoogbegaafde kind (zie bijvoorbeeld de mini-documentaire “Door De Bomen” van de NTR). Zij zien een kind dat juist heel graag wil leren, alleen is het aanbod van de school vaak niet passend. Deze kinderen missen nu ook leeftijdsgenoten met een vergelijkbaar ontwikkelingsniveau. De kans dat ze ontwikkelingsgelijken treffen is erg klein: een leerling met een IQ > 145 heeft slechts 1 op de 1000 personen, gemiddeld slechts één leerling in de gehele carrière van een basisschool docent, een IQ > 160 slechts 1 op de 35.000. Ontmoeting en leren met ontwikkelingsgelijken draagt positief bij aan het zelfbeeld van het kind. We willen voorkomen dat deze kinderen uitvallen met lichamelijke en psychische klachten. Ouders van zeer hoogbegaafde kinderen zijn soms ten einde raad en kiezen daarom vaker voor thuis houden op basis van levensovertuiging.

Op de PABO leer je dat kinderen nog veel moeten leren. Zeer hoogbegaafde leerlingen hebben zichzelf al van alles aangeleerd: ze kunnen bijvoorbeeld vaak al lezen vóór de basisschool leeftijd. Hoe ga je daar dan mee om? Deze kinderen laten op hun beurt niet altijd meer zien wat ze al kunnen vanwege het gebrek aan uitdaging of aanpassingsgedrag om niet op te vallen.

Wij begrijpen dat leerkrachten (en zeker ook zij-instromers) echt handelingsverlegen zijn. Wij menen dat er meer naar creatieve mogelijkheden gekeken moet worden. Nederlandse kinderen krijgen relatief veel meer uren les dan leerlingen in andere Europese landen. Een flinke verkorting van de onderwijstijd zou uitkomst kunnen bieden. Vanuit de praktijk zijn er genoeg verhalen waarin er wordt samengewerkt tussen leerplicht, school en ouders om te kijken wat er mogelijk is voor de leerling. Ouders spelen niet voor eigen rechter, maar komen op voor het recht op een menswaardig leven waarin hun kind tot leren kan blijven komen, ook als dat creativiteit en out-of-the box denken vraagt!